{ "meta": { "title": "Metodyka wartości domyślnych POLCA dla MMA", "version": "2026.1-draft", "updated_at": "2026-05-03", "principle": "Wartości domyślne POLCA są kontrolowanymi wartościami referencyjnymi do zastosowania wtedy, gdy brak danych pierwotnych, EPD dostawcy albo danych zakładowych zgodnych z zakresem obliczenia." }, "methodology_framework": { "inspiration": "Podejście wzorowane na logice CBAM: najpierw definiuje się wyrób, ścieżkę produkcji, granice systemu, emisje bezpośrednie, emisje pośrednie i prekursory, a dopiero potem dopuszcza wartość domyślną, jeżeli brak danych rzeczywistych.", "normative_alignment": [ "EN 15804+A2: A1-A3 jako etap wyrobu i baza datasetu porównawczego; pełny zakres deklaracji EPD, w tym moduły scenariuszowe i końca życia, wynika z właściwego cPCR/wytycznych programu EPD Polska oraz zasad programu EPD+", "ISO 14040/14044: kompletność, reprezentatywność, alokacja i uzasadnienie wyłączeń", "ISO 14025: przejrzystość danych do deklaracji środowiskowych typu III", "ISO 14067: zasady kwantyfikacji śladu węglowego produktu", "CPR 2024/3110: przygotowanie struktury danych pod przyszłe wymagania cyfrowe i środowiskowe wyrobów budowlanych", "ISO/IEC 17029 i ISO 14065: podstawa dla procesu walidacji i weryfikacji informacji środowiskowej" ], "reference_layers": [ { "layer": "normy_i_wymagania_programu", "role": "Określają sposób obliczeń, granice systemu, moduły, jednostkę deklarowaną, alokację, jakość danych i wymagania raportowania.", "examples": [ "EN 15804+A2", "ISO 14040", "ISO 14044", "ISO 14025", "ISO 14067", "cPCR/wytyczne EPD Polska właściwe dla kategorii wyrobu", "CPR 2024/3110" ] }, { "layer": "dane_pierwotne_i_epd", "role": "Mają pierwszeństwo dla hotspotów i danych specyficznych klienta, jeżeli są zgodne z zakresem obliczenia i możliwe do sprawdzenia w audycie.", "examples": [ "EPD dostawcy cementu, lepiszcza, kruszywa lub dodatku", "faktury energii i paliw", "recepta wyrobu", "WZ/CMR i odległości transportowe", "roczna produkcja i metoda alokacji" ] }, { "layer": "dane_branżowe", "role": "Kalibrują wartości domyślne, gdy brakuje EPD dostawcy. Dane branżowe nie zastępują norm, lecz pomagają dobrać realistyczny zakres liczbowy.", "examples": [ "Eurobitume LCI/LCA dla bitumu", "Stowarzyszenie Producentów Cementu", "CEMBUREAU", "PZPK i Aggregates Europe/UEPG", "publiczne EPD stowarzyszeniowe" ] }, { "layer": "dane_publiczne_krajowe", "role": "Służą do energii, paliw, bilansów, transportu i kontroli spójności wyników w polskich warunkach.", "examples": [ "KOBiZE", "PSE", "GUS", "WUG", "PIG-PIB MIDAS", "EEA/EMEP" ] }, { "layer": "wartości_domyslne_polca", "role": "Są stosowane tylko wtedy, gdy nie ma danych wyższej jakości. Każda wartość ma opis źródeł, ograniczeń, warunku zastąpienia i wpływu na jakość danych." } ], "industry_data_rules": [ "Źródło branżowe musi być publiczne, możliwe do identyfikacji albo dostępne audytorowi.", "Granica systemu źródła musi odpowiadać modułowi obliczenia; w przeciwnym razie wymagana jest jawna korekta.", "Dane muszą być opisane przez rok, geografię, technologię i typ wyrobu.", "Dla hotspotów nie wolno wybierać najniższej wartości z zakresu tylko dlatego, że poprawia wynik.", "Jeżeli istnieje EPD konkretnego dostawcy zgodna z zakresem, ma pierwszeństwo przed wartością sektorową.", "Każde użycie wartości domyślnej musi obniżać ocenę jakości danych w raporcie przygotowawczym." ], "hierarchy": [ "1. Zweryfikowana EPD konkretnego dostawcy lub wyrobu", "2. Dane pierwotne klienta potwierdzone dokumentami i audytem", "3. Dane sektorowe lub publiczne o zgodnej granicy systemu", "4. Kontrolowana wartość domyślna POLCA z oceną jakości danych" ], "derivation_steps": [ "Zdefiniować wyrób, jednostkę deklarowaną i zakres obliczenia EN 15804+A2.", "Opisać ścieżkę produkcji oraz granicę systemu wyniku bazowego: A1 surowce, A2 transport wejściowy, A3 produkcja. Zakres EPD/EPD+ dla A4, A5, B, C i D ustalić oddzielnie według właściwego cPCR/wytycznych programu EPD Polska i zasad programu.", "Wskazać prekursory i procesy powiązane, które muszą być doliczone do wyniku.", "Zidentyfikować hotspoty wyniku dla danego wyrobu.", "Zebrać źródła: EPD, dane sektorowe, publiczne bazy LCA, dane krajowe, literatura i model EPD+.", "Ujednolicić jednostki, rok danych, geografię, moduły i granice systemu.", "Wybrać wartość reprezentatywną lub konserwatywną; dla hotspotów nie wolno wybierać najniższej wartości z zakresu bez dowodu.", "Opisać ograniczenia, warunek zastąpienia danymi lepszej jakości i kontrole audytowe." ], "cut_off_rule": { "principle": "Nie pomija się elementu tylko dlatego, że ma małą masę. Pominięcie jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy element nie jest hotspotem i nie wpływa istotnie na wynik.", "operational_thresholds": [ "pojedynczy strumień poniżej 1% wyniku GWP może być kandydatem do uproszczenia", "łączny wpływ uproszczeń nie powinien przekroczyć 5% wyniku", "ostrzejsze wymagania cPCR/wytycznych EPD Polska, programu EPD+ lub audytora mają pierwszeństwo" ] }, "hotspot_policy": { "critical": "Jeżeli składnik lub proces przekracza 20% wyniku GWP, wartość domyślna jest dopuszczalna wyłącznie roboczo i wymaga potwierdzenia EPD, danymi pierwotnymi albo audytem.", "material": "Jeżeli udział wynosi 5-20%, wartość domyślna może być użyta w raporcie przygotowawczym, ale musi być oznaczona w jakości danych.", "minor": "Jeżeli udział jest poniżej 5% i nie ma szczególnego ryzyka środowiskowego, dopuszczalne jest uproszczenie pod warunkiem zachowania śladu źródłowego." }, "product_hotspots": { "concrete": [ "cement i udział klinkieru", "dodatki mineralne", "transport cementu i kruszyw", "energia węzła betoniarskiego", "alokacja rocznej produkcji na wyrób" ], "asphalt_mixes": [ "lepiszcze asfaltowe", "paliwo suszarni i wilgotność kruszyw", "transport kruszyw i bitumu", "temperatura produkcji", "RAP, status materiału i zasady alokacji" ], "cement": [ "kalcynacja", "paliwa pieca", "udział klinkieru", "energia elektryczna", "dodatki mineralne i alokacja" ], "aggregates": [ "wydobycie", "kruszenie i przesiewanie", "płukanie lub suszenie", "energia elektryczna i paliwo sprzętu", "transport do wytwórni" ] }, "audit_evidence": [ "recepta lub karta wyrobu", "dostawcy i lokalizacje", "dokumenty WZ/CMR i odległości transportowe", "faktury energii i paliw", "wolumen produkcji i zasada alokacji", "EPD dostawców, jeżeli dostępne", "uzasadnienie użycia wartości domyślnej" ] }, "defaults": { "POLCA-FILLER-LIMESTONE-DEFAULT-2026": { "declared_value": "30 kg CO2e/t", "module": "A1", "system_boundary": "produkcja wypełniacza wapiennego przed transportem do wytwórni; transport A2 należy liczyć oddzielnie", "process_model": [ "wydobycie lub pozyskanie kamienia wapiennego", "kruszenie i przygotowanie surowca", "suszenie, jeżeli wymagane dla produktu proszkowego", "mielenie do frakcji wypełniacza", "przesiewanie, magazynowanie i załadunek" ], "source_basis": [ { "name": "Publiczna EPD — Calcium carbonate filler (benchmark)", "url": "https://www.environdec.com/library/epd12771", "role": "potwierdza zakres procesu dla filleru CaCO3: suszenie, mielenie i przesiewanie produktu z kruszonego wapienia oraz zastosowanie w mieszankach bitumicznych" }, { "name": "BV Kalk — EPD stowarzyszeniowe produktów wapiennych", "url": "https://www.kalk.de/rohstoff/rohmaterialgewinnung/abbau-1", "role": "punkt odniesienia dla produktów wapiennych, w tym mączki wapiennej i kruszywa wapiennego" }, { "name": "ÖKOBAUDAT", "url": "https://www.oekobaudat.de/", "role": "publiczny punkt odniesienia dla danych LCA produktów budowlanych i mineralnych" }, { "name": "Model EPD+ MMA / raport tła obliczeniowego", "url": "https://polca.org.pl/datasety.html", "role": "wartość startowa użyta w modelu MMA jako 0,023 kg CO2e/kg = 23 kg CO2e/t; wartość POLCA zaokrąglono konserwatywnie do 30 kg CO2e/t" } ], "rationale": "Wypełniacz wapienny jest produktem drobno mielonym. Publiczny benchmark EPD dla mielonego węglanu wapnia wskazuje rząd wielkości 0,023 kg CO2e/kg, czyli około 23 kg CO2e/t dla A1-A3. POLCA przyjmuje 30 kg CO2e/t jako wartość domyślną konserwatywną, ponieważ rzeczywisty wynik zależy od energochłonności mielenia, suszenia, granulacji i lokalnej technologii. Wartość nie obejmuje kalcynacji, więc nie może być stosowana dla wapna palonego ani hydratyzowanego.", "required_replacement": "EPD dostawcy wypełniacza, dane producenta dotyczące energii mielenia/suszenia albo dane zakładowe potwierdzone w audycie.", "audit_checks": [ "czy produkt jest wypełniaczem wapiennym/CaCO3, a nie wapnem palonym lub hydratyzowanym", "czy deklarowana frakcja i wilgotność odpowiadają produktowi stosowanemu w MMA", "czy transport do wytwórni jest liczony oddzielnie", "czy nie istnieje EPD konkretnego dostawcy" ] }, "POLCA-AGG-PL-CRUSHED-DEFAULT-2026": { "declared_value": "5,0 kg CO2e/t", "module": "A1", "system_boundary": "wydobycie i przeróbka kruszywa łamanego przed transportem", "process_model": [ "wydobycie", "kruszenie", "przesiewanie", "opcjonalne płukanie/suszenie", "załadunek" ], "source_basis": [ { "name": "PIG-PIB MIDAS", "url": "https://geoportal.pgi.gov.pl/portal/page/portal/midas", "role": "klasyfikacja złoża i kopaliny" }, { "name": "PZPK", "url": "https://kruszpol.pl/", "role": "kontekst branży kruszyw" }, { "name": "ÖKOBAUDAT / sektorowe EPD kruszyw", "url": "https://www.oekobaudat.de/", "role": "kontrola rzędu wielkości LCA" }, { "name": "literatura LCA kruszyw", "url": "https://link.springer.com/article/10.1007/s11367-025-02442-x", "role": "potwierdzenie znaczenia energii kruszenia i przesiewania" } ], "rationale": "Wartość grupowa dla kruszyw łamanych, różnicowana dalej w taksonomii według rodzaju skały.", "required_replacement": "EPD kopalni albo dane energii i procesu dla konkretnego zakładu.", "audit_checks": [ "rodzaj skały", "frakcja", "energia kruszenia", "płukanie/suszenie", "transport A2" ] }, "POLCA-AGG-PL-NATURAL-DEFAULT-2026": { "declared_value": "3,5 kg CO2e/t", "module": "A1", "system_boundary": "pozyskanie, sortowanie i przygotowanie kruszywa naturalnego przed transportem", "process_model": [ "wydobycie ze złoża", "sortowanie", "opcjonalne płukanie", "magazynowanie i załadunek" ], "source_basis": [ { "name": "PIG-PIB MIDAS", "url": "https://geoportal.pgi.gov.pl/portal/page/portal/midas", "role": "klasyfikacja złoża" }, { "name": "ÖKOBAUDAT / sektorowe EPD kruszyw", "url": "https://www.oekobaudat.de/", "role": "kontrola rzędu wielkości LCA" } ], "rationale": "Kruszywa naturalne zwykle wymagają mniej energochłonnego kruszenia niż kruszywa łamane, ale wynik zależy od płukania, sortowania i transportu.", "required_replacement": "Dane kopalni lub EPD dostawcy.", "audit_checks": [ "płukanie", "sortowanie", "wilgotność", "frakcja", "transport A2" ] }, "POLCA-BITUMEN-ROAD-DEFAULT-2026": { "declared_value": "450 kg CO2e/t", "module": "A1", "system_boundary": "produkcja lepiszcza przed transportem do wytwórni", "process_model": [ "wydobycie i dostawa ropy", "rafinacja", "magazynowanie bitumu" ], "source_basis": [ { "name": "Eurobitume LCA 4.0", "url": "https://eurobitume.eu/lci_4-0_request/", "role": "branżowe dane tła dla bitumu w zakresie od wydobycia surowca do bramy zakładu" } ], "rationale": "Lepiszcze jest zwykle hotspotem MMA, dlatego wartość domyślna jest dopuszczalna tylko przy braku danych dostawcy.", "required_replacement": "EPD producenta asfaltu albo zweryfikowany wskaźnik dostawcy.", "audit_checks": [ "typ asfaltu", "rafineria/dostawca", "PMB lub asfalt zwykły", "transport A2" ] }, "POLCA-RAP-PROCESSING-DEFAULT-2026": { "declared_value": "3 kg CO2e/t", "module": "A1/A3 zależnie od granicy systemu", "system_boundary": "przygotowanie destruktu asfaltowego do ponownego użycia", "process_model": [ "frezowanie lub przyjęcie materiału", "kruszenie", "przesiewanie", "magazynowanie" ], "source_basis": [ { "name": "Model EPD+ MMA / EN 15804+A2/cPCR", "url": "https://polca.org.pl/datasety.html", "role": "modelowanie materiału wtórnego i zasad alokacji" } ], "rationale": "RAP wymaga oddzielnej oceny statusu odpadu/produktu i zasad modułu D.", "required_replacement": "Dane procesu recyklingu i audyt statusu materiału.", "audit_checks": [ "WWA/SVHC", "status End-of-Waste", "wilgotność", "udział RAP", "alokacja i moduł D" ] } } }