Przejdź do treści
poLCADane środowiskowe dla PolskiSzukaj
Wróć do bloga

Stal EAF i BF-BOF — zakres historycznych przykładów i dobór danych

Artykuł zachowuje historyczny przykład stali z pieca elektrycznego łukowego (EAF): 0,58 kg CO₂e/kg w granicach A1–A3. Zestawiono go z innym scenariuszem opisanym w dalszej części. Porównanie wymaga sprawdzenia technologii, granic i reprezentatywności; sam iloraz nie dowodzi systematycznego błędu danych europejskich lub globalnych.

Wnętrze stalowni elektrycznej — produkcja stali EAF
TL;DR — skrót dla zabieganych
  • Ok. 68% polskiej produkcji stali surowej pochodzi z EAF — piece elektryczne łukowe złomowe
  • Wskaźnik GWP (A1–A3) polskiej stali EAF: 0,58 kg CO₂e/kg; ecoinvent 3.10 Europa: 1,78 kg CO₂e/kg
  • W historycznym zestawieniu zapisano różnicę +207%. To porównanie przyjętych scenariuszy, nie miara błędu bazy ani dokładności danych poLCA.
  • Wynik EAF silnie zależy od mieszanki energetycznej: polska sieć (0,599 kg CO₂e/kWh) to główna składowa wskaźnika
0,58
kg CO₂e/kg
Polska stal EAF (poLCA)
1,78
kg CO₂e/kg
ecoinvent 3.10 Europa
~68%
udział EAF
w polskiej produkcji stali
Porównanie wskaźników GWP (A1–A3) dla stali — kg CO₂e/kg
0,48
0,58
1,68
1,78
1,89
EU EAF
Eurofer
PL EAF
poLCA
EU BF-BOF
Eurofer
ecoinvent
RER
Świat
Worldsteel

Zakres: A1–A3 (cradle-to-gate), GWP100, kg CO₂e/kg stali walcowanej. Słupki znormalizowane względem średniej worldsteel = 100%. źródła: poLCA (Multicert 2026), Eurofer Industry Report 2023, ecoinvent 3.10, Worldsteel (2023).

Dwie ścieżki produkcji stali i ich emiso-różnorodność

Kluczowa różnica
BF-BOF: ruda żelaza + koks → żelazo surowe → stal.
Emisje węgla z koksu: ∼1,6–2,0 t CO₂e/t stali.

EAF: złom stalowy + energia el. → stal.
Emisje głównie z energii: ∼0,3–0,7 t CO₂e/t stali.

Stal wytwarza się na świecie dwiema dominującymi drogami technologicznymi, które różnią się zasadniczo profilem emisyjnym:

1
BF-BOF — wielki piec + konwertor tlenowy
Tradycyjna droga oparta na rudzie żelaza redukowanej koksem w wielkim piecu. Koks pełni rolę zarówno reduktora chemicznego, jak i paliwa. Reakcje procesowe (Fe₂O₃ + CO → Fe + CO₂) generują emisje według stechiometrii — każda tona klinkieru żelaza wiąże się z emisją ok. 500–550 kg CO₂. Po dodaniu upstream koksu, gazu wielkopiecowego i konwertora tlenowego, ślad GWP wynosi 1,7–2,1 t CO₂e/t stali.
2
EAF — piec elektryczny łukowy
W EAF wsadem jest głównie złom stalowy (›85% wsadu w typowych hutach długich), a energia do przetopienia pochodzi z łuku elektrycznego. Brak reakcji karbochemicznych eliminuje główne źródło emisji CO₂. Kluczowe źródło to zużycie energii elektrycznej: przy polskim miksie (0,599 kg CO₂e/kWh) i zużyciu 360 kWh/t daje to 0,22 t CO₂e/t — główną, ale nie jedyną składową.

Polska produkcja stali — dominacja EAF i kluczowi producenci

Polska jest jednym z czołowych krajów europejskich pod kątem udziału EAF w produkcji stali. Ok. 68% krajowej produkcji stali surowej pochodzi z pieców elektrycznych łukowych, podczas gdy europejska średnia wynosi ok. 45–47% (dane Eurofer 2023). Wynika to ze struktury historycznej — po transformacji lat 90. znaczna część wielkich pieców została zamknięta, a nowe inwestycje kierowano w EAF dla prętów zbrojeniowych i kształtowników na rynek budowlany.

Polska produkuje głównie stale długie (pręty, walcówka, kształtowniki, rury) z EAF złomowego. Najważniejsi producenci:

  • CMC Poland (Zawiercie) — jeden z największych zakładów EAF w Polsce; produkuje pręty zbrojeniowe (BSt500S) i walcówkę na rynek krajowy i eksport; ok. 2,5 mln t/rok mocy produkcyjnej.
  • Celsa Huta Ostrowiec — EAF, specjalizacja w prętach zbrojeniowych i kształtownikach dla budownictwa; znaczący dostawca dla polskich projektów infrastrukturalnych.
  • Huta Łabędy (Gliwice) — EAF, produkcja kształtowników walcowanych na gorąco (IPE, HEB) i szyn tramwajowych; znana z profili konstrukcyjnych.
  • ArcelorMittal Poland — posiada zarówno instalacje EAF, jak i historyczne wielkie piece; produkuje stale płaskie i długie; dominujący dostawca dla motoryzacji.
Struktura produkcji stali w Polsce i Europie
Region / kraj Udział EAF Udział BF-BOF Główne produkty EAF
Polska ~68% ~32% pręt zbrojeniowy, walcówka, kształtowniki
Unia Europejska — średnia ~46% ~54% stale długie i płaskie
Niemcy ~30% ~70% stale płaskie, specjalne
Włochy ~77% ~23% pręt, walcówka, profile
Świat (globalnie) ~29% ~71% mix (zdominowany przez Chiny: BF-BOF)

źródła: Eurofer Annual Report 2023; Worldsteel Association – Steel Statistical Yearbook 2023; szacunki poLCA dla Polski na podstawie danych GUS i Polskiej Unii Dystrybutorów Stali 2024.

Dlaczego polska energia elektryczna ma kluczowe znaczenie dla EAF

Piec elektryczny łukowy zużywa typowo 340–380 kWh energii elektrycznej na tonę ciekłej stali (po uwzględnieniu startów, przeładunków i procesów pomocniczych). W odniesieniu do finalnego produktu — walcówki lub pręta — z uwzględnieniem strat w walcowni, zużycie wzrasta do ok. 360 kWh/t.

Przy wskaźniku poLCA-EN-PL-2024 = 0,599 kg CO₂e/kWh daje to:

Składowe wskaźnika GWP (A1–A3) polskiej stali EAF
Energia elektryczna — 360 kWh/t × 0,599 kg CO₂e/kWh
0,22 kg CO₂e/kg
Emisje bezpośrednie procesu — elektrody grafitowe, gaz, topniki
0,13 kg CO₂e/kg
Złom — upstream: zbiórka, transport, obróbka wstępna
0,13 kg CO₂e/kg
Walcownia, wykończenie, usługi pomocnicze
0,10 kg CO₂e/kg
Łącznie A1–A3
0,58 kg CO₂e/kg

Zakres: A1 (surowce i złom) + A2 (transport do huty) + A3 (produkcja stali, walcowanie). GWP100 wg IPCC AR6. Energia elektryczna wg wskaźnika poLCA-EN-PL-2024.

W historycznym przykładzie energia elektryczna stanowi 38% śladu GWP. Zmiana przyjętych danych energii zmieniłaby wynik tego modelu; nie przesądza to o właściwym źródle danych dla konkretnego wyrobu stalowego.

Obliczenia poLCA; wskaźnik energii: poLCA-EN-PL-2024 = 0,599 kg CO₂e/kWh

Dla porównania: ta sama huta EAF działająca w kraju z czystą siatką energetyczną osiągałaby znacznie niższe wyniki. Przy norweskiej sieci (praktycznie 100% hydro, ok. 0,011 kg CO₂e/kWh) składowa energetyczna spadłaby do zaledwie 0,004 kg CO₂e/kg — a całkowity ślad A1–A3 wynosiłby ok. 0,25 kg CO₂e/kg. To scenariusz ilustracyjny; nie stanowi dowodu przewagi wszystkich polskich dostaw nad innymi danymi stali.

Jak dobierać dane LCI dla stali w EPD

Zalecenie praktyczne

Krok 1 — ustal źródło stali: Czy produkt stalowy pochodzi z polskiej huty EAF czy BF-BOF? Huty EAF produkują głównie stale długie (pręty, walcówka, kształtowniki), BF-BOF — stale płaskie (blachy, taśmy hot-rolled, cold-rolled).

Krok 2 — wybierz dane LCI: Oceń dane producenta oraz dostępne zbiory poLCA, Eurofer i ecoinvent pod względem produktu, technologii, granic i reprezentatywności. Sam kraj pochodzenia nie rozstrzyga wyboru.

Krok 3 — udokumentuj wybór: ISO 14044 §4.2.3.6 wymaga uzasadnienia reprezentatywności danych. Opis wybranego zbioru danych, jego rok referencyjny i zakres geograficzny powinny pojawić się w raporcie LCA i EPD. Szczegóły dotyczące wymagań dokumentacyjnych można uzgodnić z programem EPD Polska.

Konsekwencje dla EPD polskich produktów budowlanych

Stal jest składnikiem wielu wyrobów budowlanych, dla których powstają EPD w Polsce: prefabrykatów żelbetowych, elementów stalowych, zbrojenia do betonu towarowego, systemów mocowań czy profili. W każdym z tych przypadków wskaźnik GWP stali wejściowej ma bezpośredni wpływ na wynik deklaracji.

Przy typowym udziale stali w prefabrykacie żelbetowym na poziomie 80–120 kg/m³, różnica między wskaźnikiem 0,58 i 1,78 kg CO₂e/kg przekłada się na 96–144 kg CO₂e/m³ prefabrykatu. W kontekście że średni całkowity GWP prefabrykatu żelbetowego wynosi 200–350 kg CO₂e/m³, ta różnica jest krytyczna dla wiarygodności EPD.

Najczęściej zadawane pytania
Skąd pochodzi wskaźnik 0,58 kg CO₂e/kg dla polskiej stali EAF?
Wskaźnik poLCA dla walcowanej stali długiej z EAF (pręt BSt500S, walcówka) wyznaczono na podstawie danych branżowych polskich hut EAF, wskaźnika energetycznego poLCA-EN-PL-2024 (0,599 kg CO₂e/kWh), współczynników GWP IPCC AR6 oraz bilansów materiałowych dla wsadu złomowego. Składowe: energia elektryczna 0,22 kg, emisje bezpośrednie procesu 0,13 kg, upstream złomu 0,13 kg, walcownia 0,10 kg.
Czy EAF jest zawsze ekologiczniejszy niż BF-BOF?
Historyczny przykład zakłada dominujący udział złomu w EAF (>85% wsadu). Nie uzasadnia to przewagi dla każdej instalacji lub dostawy. EAF unika emisji z procesowych reakcji karbochemicznych (redukcja rudy żelaza koksem), które stanowią ok. 65% śladu BF-BOF. Jednak wynik EAF silnie zależy od mieszanki energetycznej: polska sieć (0,599 kg CO₂e/kWh) generuje wyższą składową niż zachodnia Europa. Dla innych kategorii wpływu (AP, EP, ADPF) wyniki mogą się różnić — EAF zużywa więcej energii ze źródeł pierwotnych, jeśli sieć nie jest odnawialna.
Kiedy stosować dane poLCA, a kiedy ecoinvent lub Eurofer?
Dobór danych poLCA, ecoinvent, Eurofer lub danych producenta wymaga oceny technologii, produktu, granic, roku i reprezentatywności. Sam kraj pochodzenia nie nadaje jednej bazie pierwszeństwa. Historyczne odniesienie do ISO 14025 nie stanowi podstawy takiego automatycznego doboru.
Czy wszystkie polskie huty stosują EAF?
Nie. Ok. 68% polskiej produkcji stali surowej pochodzi z EAF. Pozostałe ok. 32% to produkcja z wielkich pieców i konwertorów tlenowych — głównie stale płaskie (blachy, taśmy) do zastosowań motoryzacyjnych i przemysłowych. Wybór właściwego wskaźnika LCI musi uwzględniać faktyczną technologię produkcji u dostawcy — informacja ta powinna wynikać z karty wyrobu lub deklaracji huty.

źródła: Multicert Sp. z o.o. (2026), „poLCA — Wskaźnik GWP dla polskiej stali walcowanej z EAF”, luty 2026; Eurofer (2023), „European Steel Industry — LCI Data Report 2023”; Worldsteel Association (2023), „Steel Statistical Yearbook 2023”; ecoinvent v3.10 (2024), zbiór danych „steel, low-alloyed {RER}”; Polska Unia Dystrybutorów Stali (2024), dane o strukturze produkcji krajowej; IPCC (2021), AR6 WG1 / EF 3.1 — GWP100: CH₄ fossil = 29,8, N₂O = 273; poLCA-EN-PL-2024 (Multicert 2026) — 0,599 kg CO₂e/kWh.