Komplementarne zasady kategorii wyrobu dla mieszanek mineralno-asfaltowych (MMA) wg serii EN 13108 — projekt do konsultacji publicznej (Multicert / Program EPD Polska). Uzupełnienie do PCR Operatora Programu, bazującego na EN 15804+A2:2019. Niniejsza strona to streszczenie z kluczowymi tabelami; pełny dokument dostępny jako PDF.
c-PCR-MMA-EPD-Polska-2026 v1.0-DRAFT określa komplementarne zasady kategorii wyrobu (c-PCR) dla przygotowania deklaracji środowiskowych (EPD) typu III dla mieszanek mineralno-asfaltowych (MMA) przeznaczonych do budowy dróg w Polsce. Dokument stanowi uzupełnienie do PCR Operatora Programu EPD Polska, który bazuje na normie EN 15804+A2:2019, i precyzuje wymagania specyficzne dla sektora mieszanek asfaltowych. Jednostka deklarowana to 1 tona (1000 kg) gotowej mieszanki mineralno-asfaltowej na wyjściu z wytwórni, w stanie do transportu na budowę.
c-PCR obejmuje mieszanki mineralno-asfaltowe zgodne z normami serii EN 13108-1 do EN 13108-9, w tym: betony asfaltowe (AC) o granulacji ciągłej, mieszanki mastyksowo-grysowe (SMA — Stone Mastic Asphalt), asfalty porowate (PA — Porous Asphalt), asfalty lane (MA — Mastic Asphalt), mieszanki cienkowarstwowe (BBTM), a także rozróżnienie technologiczne: mieszanki konwencjonalne na gorąco (HMA — Hot Mix Asphalt, > 140°C) i mieszanki na ciepło (WMA — Warm Mix Asphalt, 100–140°C). Wymagania szczegółowe dla granulatu asfaltowego (RA) odwołują się do EN 13108-8.
Na poziomie europejskim nie istnieje obecnie zatwierdzony c-PCR dla mieszanek mineralno-asfaltowych (prace CEN/TC 227 nad odpowiednim dokumentem są w toku). Zgodnie z EN 15804+A2:2019 §5.5, w nieobecności europejskiego c-PCR program stosuje porównywalny schemat (comparable scheme). Dla MMA dokumentem referencyjnym jest NAPA EPD PCR for Asphalt Mixtures v2.0:2022 (National Asphalt Pavement Association), w szczególności w zakresie traktowania granulatu asfaltowego RA jako materiału z odzysku o zerowym obciążeniu w module A1 (§6.2 NAPA PCR). c-PCR-MMA jest przy tym w pełni zgodny z EN 15804+A2:2019, ISO 14025:2006 i ISO 21930:2017.
Rdzeniem zakresu porównywalności dla polskiego rynku MMA są moduły A1, A2 i A3 (surowce, transport surowców, produkcja w wytwórni) — obowiązkowe w każdej deklaracji EPD dla MMA. Etap użytkowania B1-B7 nie jest uwzględniany (mieszanka MMA jest półproduktem; trwałość nawierzchni zależy od konstrukcji warstw, podłoża i ruchu, nie wyłącznie od właściwości mieszanki — uzasadnienie w §5.2 dokumentu). Moduły końca życia C1-C4 oraz moduł D (korzyści poza granicami systemu — recykling RA) mogą być deklarowane dobrowolnie (MND — Module Not Declared) i wykorzystują jeden krajowy scenariusz referencyjny.
| Moduł | Nazwa | Status | Zakres — co obejmuje |
|---|---|---|---|
| A1 | Surowce i materiały wejściowe | obowiązkowy | Wydobycie i przetwarzanie składników mieszanki: produkcja bitumu drogowego / PmB (Eurobitume LCI v4.0), wydobycie i kruszenie kruszyw, produkcja wypełniacza (filler wapienny), włókna celulozowego (stabilizator SMA), dodatków i domieszek (środki adhezyjne, wosk WMA), wraz z produkcją energii zużytej w tych procesach. Granulat asfaltowy (RA) — cut-off (obciążenie alokowane do produktu pierwotnego). |
| A2 | Transport surowców do wytwórni | obowiązkowy | Transport wszystkich składników od miejsca wydobycia / produkcji do wytwórni MMA. Domyślne odległości referencyjne dla rynku polskiego: bitumen (cysterna) — rafineria Płock / Gdańsk; kruszywo (wywrotka) — kamieniołom; filler wapienny — zakład mielenia; granulat asfaltowy RA — miejsce rozbiórki nawierzchni. |
| A3 | Produkcja mieszanki w wytwórni | obowiązkowy | Procesy w wytwórni MMA: suszenie i podgrzewanie kruszywa, podgrzewanie bitumu, mieszanie, transport wewnętrzny (ładowarki, przenośniki), zużycie energii elektrycznej. Model hybrydowy A3: Domyślny (klasy wytwórni) — Zweryfikowany — Audytowany (min. 12 miesięcy danych pierwotnych). Uwzględnia różnice technologii (HMA vs WMA), paliwa (gaz ziemny / olej opałowy) i temperatury produkcji. |
| A4–A5 | Transport na budowę, montaż | opcjonalny (MND) | Transport gotowej MMA na budowę i wbudowanie. Scenariusz referencyjny A4: 50 km, wywrotka 20–40 t EURO 5/6, ładowność 85%. Obowiązkowe wyłącznie w EPD projektowej. |
| C1 | Frezowanie nawierzchni | opcjonalny (MND) | Demontaż nawierzchni asfaltowej — energia frezarki drogowej (paliwo: olej napędowy). Scenariusz referencyjny PL: ok. 0,08 MJ/kg; GWP ok. 5,93 kg CO₂-eq/t (= 80 MJ/t × wskaźnik emisji oleju napędowego KOBiZE). |
| C2 | Transport do przetwarzania | opcjonalny (MND) | Transport destruktu asfaltowego do wytwórni lub składowiska. Scenariusz referencyjny PL: 30 km; GWP ok. 2,10 kg CO₂-eq/t. |
| C3 | Przetwarzanie odpadu | opcjonalny (MND) | Przetwarzanie destruktu: 80% — ponowne użycie jako granulat asfaltowy RA w nowych mieszankach; 20% — recykling do innych zastosowań (kruszywo do podbudowy). Scenariusz referencyjny PL. |
| C4 | Składowanie | opcjonalny (MND) | Składowanie destruktu asfaltowego. Scenariusz referencyjny PL: 0% (cały destrukt poddawany recyklingowi). |
| D | Korzyści poza granicami systemu | opcjonalny | Korzyści z recyklingu materiału po etapie użytkowania, obliczane wg formuły CFF (Circular Footprint Formula, EN 15804+A2:2019, Załącznik D). Parametry referencyjne PL: A = 0,5; R₂ = 0,80; Qsout/Qsin = 0,9; GWP przetwarzania RA Erecycled = 6,8 kg CO₂-eq/t. Przykładowy wynik (1 t MMA, RA = 0%): D ≈ −8,72 kg CO₂-eq/t (uniknięte emisje). |
Tabela 2.1 — Moduły informacyjne dla MMA wg EN 15804+A2:2019. Wartości scenariuszy referencyjnych za §9.2–§9.3 dokumentu c-PCR-MMA. Pełne formuły CFF i parametry — Załącznik G dokumentu (PDF).
Kluczowym parametrem wpływającym na emisyjność MMA jest wskaźnik GWP bitumu. c-PCR-MMA przyjmuje dane z najnowszego zbioru branżowego Eurobitume LCI v4.0 [2025] (European Bitumen Association; próba 32 rafinerie europejskie, lata 2020–2023, alokacja ekonomiczna dla koproduktów rafineryjnych). Dla bitumu modyfikowanego polimerami (PMB) wartość jest wyższa i przyjmowana z odpowiedniego zbioru danych lub od dostawcy.
| Rodzaj lepiszcza | GWP-total (A1-A3) [kg CO₂-eq / t] | Źródło / uwagi |
|---|---|---|
| Bitumen drogowy (klasy 20/30 … 160/220, PN-EN 12591) | 530 (mediana; zakres 470–590) | Eurobitume LCI v4.0 [2025] — wartość domyślna przyjęta w c-PCR (mediana; średnia ważona produkcją 527) |
| Bitumen modyfikowany polimerami (PMB / PmB, PN-EN 14023) | > 530 — z danych dostawcy | Eurobitume LCI v4.0 + dodatkowy wpływ produkcji polimeru (np. SBS); wartość domyślna PMB nie jest ustalona — producent przyjmuje dane dostawcy lub uznanej bazy LCI |
| Bitumen — wartość historyczna (Eurobitume LCI 3.x, AR5) | niższa — nieaktualna | Wzrost GWP z LCI 3.x do LCA/LCI 4.0 wynika z przejścia AR5→AR6, uwzględnienia emisji metanu z wydobycia ropy i rozszerzenia granic systemu. Użytkownicy porównujący z wcześniejszymi EPD powinni uwzględnić tę różnicę. |
Tabela 3.1 — Wskaźniki GWP lepiszczy asfaltowych. Wartość 530 kg CO₂-eq/t to mediana z Eurobitume LCI v4.0 [2025] przyjęta w c-PCR-MMA (§9.3.4). Dla wartości historycznych LCI 3.x i wartości dla PMB — szczegóły w pełnym PDF dokumentu.
Dla kruszyw mineralnych c-PCR-MMA wskazuje datasety referencyjne; producent stosuje preferencyjnie dane krajowe (EPD producentów kruszyw, wskaźniki górnictwa skalnego PL), a w razie ich braku — uznane bazy LCI (ecoinvent, opracowania Gruber et al.). Wartość domyślna kruszywa pierwotnego przyjęta dla obliczeń modułu D wynosi 5,59 kg CO₂-eq/t (Tabela C.1 dokumentu).
| Rodzaj kruszywa / wypełniacza | Dataset referencyjny | Uwagi |
|---|---|---|
| Kruszywo bazaltowe (łamane) | ITB EPD producenta krajowego | Dane krajowe PL preferowane |
| Kruszywo granitowe (łamane) | ecoinvent, Gruber et al. | Proxy gdy brak EPD krajowego |
| Kruszywo wapienne (łamane) | Gruber et al. | Proxy gdy brak EPD krajowego |
| Kruszywo naturalne (piasek, żwir) | KOBiZE / GUS — wskaźniki wydobycia piasku PL; Gruber et al., ecoinvent | Dane krajowe PL |
| Kruszywo — średnia ważona PL (mix bazalt + granit + wapień) | Szacunek regionalny | Wartość domyślna kruszywa pierwotnego dla modułu D: 5,59 kg CO₂-eq/t |
| Wypełniacz (mączka wapienna, filler) | EPD producenta / KOBiZE — wskaźniki produkcji wapna PL | Udział masowy typowo 3–8% |
Tabela 3.2 — Datasety referencyjne kruszyw i wypełniacza wg Tablicy 1 dokumentu c-PCR-MMA. Wartości liczbowe wskaźników poszczególnych kruszyw — w pełnym PDF dokumentu (Załącznik C) oraz w Raporcie LCI MMA. Uwaga: w skonwertowanej wersji tekstowej Raportu LCI część wartości liczbowych jest nieczytelna (artefakt konwersji); wiążące są wartości z PDF.
| Składnik | Traktowanie w bilansie | Dataset / uwagi |
|---|---|---|
| Włókno celulozowe (stabilizator SMA) | uwzględnione w A1, jeśli stosowane | ecoinvent / dane producenta — dokumentacja w raporcie bazowym (mieszanki SMA / BBTM) |
| Granulat asfaltowy RA (reclaimed asphalt) | cut-off w A1 — obciążenie = 0 | Emisje produkcji pierwotnego bitumu w RA alokowane do produktu pierwotnego; jedyne obciążenie RA: transport (A2) i ewentualne dodatkowe podgrzewanie (A3). Cut-off wg EN 15804+A2 §6.3.6 + NAPA EPD PCR v2.0:2022 §6.2. |
| Dodatek WMA chemiczny (np. wosk syntetyczny typu Sasobit) | uwzględniony w A1, jeśli stosowany | Szacunek (środki chemiczne) lub dane dostawcy — udział masowy poniżej 1%, lecz uwzględnić zgodnie z kryteriami cut-off §5.5 |
| Środki adhezyjne (aminy) | uwzględnione w A1, jeśli stosowane | Udział masowy typowo 0,2–0,5%, lecz wpływ w kategorii toksyczności może przekraczać 1% — uwzględnić |
Tabela 3.3 — Pozostałe składniki mieszanki MMA i ich traktowanie w bilansie LCI. Kryteria odcięcia (cut-off) i lista składników obowiązkowo uwzględnianych — §5.5 dokumentu c-PCR-MMA.
Moduł A3 jest szczególnie ważny dla ujawniania różnic w technologii produkcji, paliwie, temperaturze wytwarzania i udziale granulatu asfaltowego RA. c-PCR-MMA wprowadza model hybrydowy A3: Domyślny — Zweryfikowany — Audytowany. Poziom A3-Domyślny opiera się na klasach wytwórni (typ, paliwo, technologia, udział RA, wiek); poziomy A3-Zweryfikowany i A3-Audytowany wymagają danych pierwotnych zakładowych z minimum 12 kolejnych miesięcy produkcji (DQR ≤ 2,0 dla danych pierwotnych A3).
Wg danych branżowych (Ammann, PSAW / PSWNA) w Polsce funkcjonuje rzędu kilkuset wytwórni MMA, z czego zdecydowana większość to wytwórnie cykliczne (batch plant) — dominujący typ, charakteryzujący się precyzyjnym dozowaniem składników i elastycznością produkcji różnych receptur. Mniejszość stanowią wytwórnie ciągłe (drum-mix plant), stosowane głównie do produkcji masowej jednorodnych mieszanek, oraz wytwórnie mobilne (przewoźne, kontenerowe) eksploatowane na placach budów.
Uwaga: dokładna liczba wytwórni oraz udziały typów (batch / drum / mobilna) i mix paliwowy podane są w Raporcie LCI MMA. W skonwertowanej wersji tekstowej Raportu te wartości liczbowe są nieczytelne (artefakt konwersji) — wiążące są wartości z PDF Raportu LCI.
Suszenie i podgrzewanie kruszywa zasilane jest paliwem: olej opałowy lekki (dominujący, szczególnie w starszych instalacjach), gaz ziemny (rosnący udział, niższe emisje CO₂ i NOₓ) oraz marginalnie inne paliwa (LPG, biomasa). Korekta temperatury: ok. +1% zużycia paliwa na każde °C powyżej temperatury referencyjnej (Schönauer & Gruber). Mieszanki na ciepło (WMA, ok. 120–145°C) zużywają mniej paliwa niż konwencjonalne (HMA, ok. 155–185°C). Zużycie energii elektrycznej wytwórni — wg modelu energetycznego z Załącznika F dokumentu (wartość referencyjna za Schönauer & Gruber).
| Typ wytwórni | Paliwo główne | Klasa A3-Domyślny | A3 GWP — HMA, RA=0% [kg CO₂-eq / t MMA]* | A3 GWP — WMA, RA=0% [kg CO₂-eq / t MMA]* |
|---|---|---|---|---|
| cykliczna (batch) | gaz ziemny | B-G | 22 | 19 |
| cykliczna (batch) | olej opałowy | B-O | 28 | 24 |
| ciągła (drum-mix) | gaz ziemny | D-G | 19 | 16 |
| ciągła (drum-mix) | olej opałowy | D-O | 25 | 21 |
| mobilna | olej opałowy | M-O | 32 | 27 |
Tabela 4.1 — Orientacyjne wartości A3-Domyślny wg klas wytwórni (Załącznik B.2 dokumentu c-PCR-MMA). * Wartości mają charakter orientacyjny i zostaną ustalone ostatecznie na podstawie danych sektorowych zebranych w ramach konsultacji branżowych (IBDiM, reprezentatywna próba producentów). Wytwórnie mobilne zasilane z agregatu prądotwórczego stosują wskaźnik energii elektrycznej z generatora diesel (wartość domyślna 0,80 kg CO₂-eq/kWh), nie z krajowego miksu.
Granulat asfaltowy (reclaimed asphalt, RA) traktowany jest jako odpad o zerowym obciążeniu środowiskowym w module A1, zgodnie z zasadą cut-off EN 15804+A2:2019 §6.3.6 oraz NAPA EPD PCR for Asphalt Mixtures v2.0:2022 §6.2. Emisje związane z pierwotną produkcją asfaltu zawartego w RA są alokowane do pierwotnego produktu (poprzedniej nawierzchni). Jedynym obciążeniem RA w systemie produktu MMA jest transport (moduł A2) i ewentualne dodatkowe podgrzewanie pryzmy RA (moduł A3).
Formuła CFF (EN 15804+A2:2019, Załącznik D) operuje dwoma wskaźnikami dotyczącymi różnych stron bilansu materiałowego:
Przykład: mieszanka MMA z 25% RA ma R₁ = 0,25 (na wejściu), ale R₂ = 0,80 (na wyjściu, niezależnie od R₁).
Benchmarki sektorowe i wartości A3-Domyślny są podane dla różnych udziałów RA — typowo scenariusze 0% / 20% / 40% (a dla SMA m.in. 15%). Wzrost udziału RA obniża GWP zarówno modułu A1 (mniej pierwotnego bitumu i kruszywa), jak i — wg orientacyjnych wartości — modułu A3. Przykładowy wynik modułu D dla 1 tony MMA o składzie 95% kruszywa + 5% asfaltu (RA = 0% na wejściu): D ≈ −8,72 kg CO₂-eq/t MMA (znak ujemny = uniknięte emisje), przy parametrach CFF A = 0,5; R₂ = 0,80; Qsout/Qsin = 0,9; Erecycled = 6,8 kg CO₂-eq/t; Evirgin kruszywo 5,59 i bitumen 530 kg CO₂-eq/t.
Pełne wzory CFF, parametry referencyjne, przykłady obliczeń oraz uzasadnienie wartości (m.in. R₂ = 0,80 z danych GDDKiA 2023, Qsout/Qsin = 0,9 z badań IBDiM 2024) — §9.2–§9.3 i Załącznik G dokumentu c-PCR-MMA (PDF).
c-PCR-MMA definiuje pięciopoziomową hierarchię źródeł danych: dane pierwotne zakładowe (foreground) na szczycie, następnie dane sektorowe / branżowe, oficjalne parametry krajowe, wskaźniki domyślne z pakietu referencyjnego, a w ostateczności dane proxy. Dla modułu A3 na poziomach Zweryfikowany / Audytowany dane pierwotne są obowiązkowe (min. 12 kolejnych miesięcy). Jakość danych ocenia się wskaźnikiem DQR (Data Quality Rating) wg EN 15804+A2:2019 §6.3.7 — czterech kryteriów reprezentatywności (skala 1–5; wymagany minimalny DQR dla danych pierwotnych A3: ≤ 2,0).
| Poziom | Rodzaj danych | Status w c-PCR | Przykład zastosowania |
|---|---|---|---|
| 1 | Dane pierwotne zakładowe (foreground) | obowiązkowe dla A3-Zweryfikowany / A3-Audytowany | Paliwa, energia, produkcja, woda, odpady, emisje — min. 12 kolejnych miesięcy |
| 2 | Dane sektorowe / branżowe | preferowane dla A1 i wybranych procesów | Lepiszcza (Eurobitume LCI v4.0), dodatki, procesy referencyjne, dane branżowe PL |
| 3 | Oficjalne parametry krajowe | obowiązkowe dla warunków polskich gdy istnieją | Energia elektryczna, wybrane wskaźniki krajowe — KOBiZE, GUS, URE |
| 4 | Wskaźniki domyślne z pakietu referencyjnego | dopuszczone dla A2, A4, C, D, A3-Domyślny | Wartości referencyjne dla klas wytwórni (Załącznik B i C) |
| 5 | Dane proxy | wyjątkowo, z uzasadnieniem | Brakujący wskaźnik dla procesu pomocniczego — dokumentacja w raporcie |
Tabela 6.1 — Hierarchia źródeł danych wg Tablicy 10 dokumentu c-PCR-MMA. Kryteria DQR: TeR (reprezentatywność technologiczna), GR (geograficzna), TiR (czasowa — dane tła ≤ 10 lat, dane pierwotne A3 ≤ 5 lat), P (precyzja). Macierz pedigree Weidema. Charakteryzacja wpływu: metoda EF 3.1 (Rec. UE 2021/2279).
Wskaźniki środowiskowe deklaruje się zgodnie z EN 15804+A2:2019 (Tablica 10): wskaźniki wpływu (GWP-total, GWP-fossil, GWP-biogenic, GWP-luluc, ODP, AP, EP-freshwater / EP-marine / EP-terrestrial, POCP, ADPE, ADPF, WDP), wskaźniki zasobów (PERE, PERM, PERT, PENRE, PENRM, PENRT, SM, RSF, NRSF, FW), wskaźniki odpadów (HWD, NHWD, RWD) i przepływy wyjściowe (CRU, MFR, MER, EEE, EET). Charakteryzacja: metoda EF 3.1 (Environmental Footprint 3.1, JRC), z GWP wg IPCC AR6. Dla MMA zalecane jest dodatkowo deklarowanie wskaźnika PM (emisje pyłów — istotny ze względu na suszarkę bębnową) oraz — przy stosowaniu dodatków chemicznych — ETP-fw i HTP-c / HTP-nc.
Wskaźnikiem kluczowym dla MMA w pierwszym okresie wdrażania CPR (UE) 2024/3110 jest GWP-total [kg CO₂-eq / t MMA] dla modułów A1-A3 — podstawa porównywalności między wytwórniami i technologiami oraz kryterium środowiskowe w zamówieniach publicznych. Klasyfikacja efektywności środowiskowej (ECV — Environmental Claim Verification) obejmuje pięć kategorii A–E określonych jako procent benchmarku sektorowego (model wzorowany na pasmach GCCA dla betonu); oznaczenia anglojęzyczne ("Low Carbon Asphalt Mix" — kat. A; "Reduced Carbon Asphalt Mix" — kat. B) wymagają zawsze pełnego oświadczenia ECV z wartością liczbową GWP i odniesieniem do benchmarku (zgodnie z EN ISO 14021).
| Typ MMA | Benchmark GWP-total (A1-A3) [kg CO₂-eq / t] | Uwagi | Pkt GPP — kat. A (< 70% benchmarku) |
|---|---|---|---|
| AC 0% RA | 72 | Beton asfaltowy standardowy | 10 |
| AC 20% RA | 65 | Z 20% destruktu (RA) | 10 |
| AC 40% RA | 58 | Z 40% destruktu (RA) | 10 |
| SMA 0% RA | 78 | Mieszanka mastyksowo-grysowa | 10 |
| SMA 15% RA | 72 | Z 15% destruktu (RA) | 10 |
| BBTM | 68 | Mieszanka cienkowarstwowa | 10 |
| PA | 65 | Asfalt porowaty | 10 |
| MA | 85 | Asfalt lany | 10 |
Tabela 7.1 — Wartości benchmarkowe GWP-total (A1-A3) dla typowych mieszanek MMA wg §12.2 dokumentu c-PCR-MMA (zaktualizowane w 2025 r. po publikacji Eurobitume LCA/LCI 4.0; poprzednie benchmarki oparte na LCI 3.1 są nieaktualne). Progi ECV: kat. A < 70% benchmarku (orientacyjnie Top 20% wg EPA/FHWA), kat. B 70–85%, kat. C 85–100%, kat. D 100–120%, kat. E > 120%. Pełne tablice progów bezwzględnych — §12.3 dokumentu (PDF).
Multicert Sp. z o.o. (2026). c-PCR-MMA-EPD-Polska-2026 v1.0-DRAFT — Komplementarne zasady kategorii wyrobu dla mieszanek mineralno-asfaltowych. Program EPD Polska. https://polca.org.pl/c-pcr/mma
DOI: 10.xxxx/polca.cpcr.mma.2026.v1 (placeholder — rejestracja w DataCite planowana po wydaniu wersji finalnej v1.0). Licencja: CC BY 4.0. Pełne wzorce cytowań programu poLCA (APA 7, ISO 690, RIS) — zobacz Jak cytować poLCA.
Konsultacja publiczna projektu c-PCR-MMA v1.0-DRAFT trwa do 30 czerwca 2026 r. — uwagi: epd@epd.org.pl. Polityka aktualizacji reguł c-PCR — zobacz Podstawy normatywne · procedury jakości.