Skąd biorą się dwa różne wskaźniki dla tego samego kraju?
AIB residual mix = miks po „wyjęciu” OZE rozliczonego certyfikatami GO.
Oba wskaźniki mierzą tę samą energię — innymi metodami.
W Polsce w 2023 roku węgiel odpowiadał za ok. 60% produkcji energii elektrycznej. Jednocześnie dynamicznie rośnie udział OZE — farmy wiatrowe i fotowoltaika wytwarzały łącznie już ok. 20% energii. Na potrzeby raportowania emisji te same kilowatogodziny mogą być liczone na dwa fundamentalnie różne sposoby:
- Metoda lokalizacyjna (location-based) — patrzymy na fizyczny miks sieci energetycznej. Każda zużyta kWh niesie ze sobą emisje proporcjonalne do średniego koszyka wytwarzania w danym kraju. To jest właśnie wskaźnik KOBiZE.
- Metoda rynkowa (market-based) — patrzymy na to, co kupujemy na rynku certyfikatów. Jeżeli firma kupiła Gwarancje Pochodzenia (GO) z elektrowni wiatrowej, może zadeklarować 0 kg CO₂/MWh. Jeżeli nie kupiła żadnych certyfikatów, stosuje wskaźnik AIB residual mix — który jest wyższy niż średnia.
Oba podejścia są prawidłowe w swoich kontekstach. Problem pojawia się, gdy stosuje się je zamiennie albo nieadekwatnie do metody raportowania.
Co dokładnie mierzy KOBiZE
Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami (KOBiZE), działający w strukturach Instytutu Ochrony Środowiska — Państwowego Instytutu Badawczego, publikuje corocznie oficjalny wskaźnik emisyjności CO₂ dla energii elektrycznej w Polsce.
Wskaźnik ten jest średnią ważoną emisji ze wszystkich źródeł wytwarzania podłączonych do Krajowego Systemu Elektroenergetycznego: węgla kamiennego, węgla brązowego, gazu, OZE, kogeneracji. Liczy się tu fizyczne spalanie paliw i związana z nim emisja CO₂, podzielona przez całkowitą produkcję energii elektrycznej netto.
Wskaźnik KOBiZE jest fundamentem metody lokalizacyjnej, ale nie jest stosowany w LCA bezpośrednio: obejmuje wyłącznie emisję spalania (gate), bez upstream paliw (well-to-tank), bez CH₄ i N₂O oraz bez infrastruktury wytwarzania — co nie spełnia wymagań EN 15804+A2 i metody EF 3.1. Z tego powodu c-PCR-BET v1.3 §6.3.4 oraz dokument metodyczny MET-002:2026 wymagają, by w LCA stosować pełny wskaźnik poLCA-EN-PL-2024 = 0,599 kg CO₂e/kWh (Poziom 1, location-based, well-to-meter), w którym dane KOBiZE end-user (553 kg CO₂/MWh za 2024) stanowią 88% wartości. Pełna metodyka tego wskaźnika: MET-001:2026 (poLCA-EN-PL-2024 v9.1).
Mechanizm residual mix i rola AIB
AIB (Association of Issuing Bodies) to europejska organizacja koordynująca system Gwarancji Pochodzenia (GO) między krajami członkowskimi. Raz w roku AIB publikuje raport „European Residual Mixes” zawierający wskaźniki emisji dla poszczególnych krajów na użytek rynkowej metody Scope 2.
Mechanizm działa następująco. Kiedy elektrownia wiatrowa produkuje energię, może równocześnie wystać Gwarancje Pochodzenia. Firma kupująca te GO ma prawo zadeklarować, że zużyła „zieloną energię” i rozliczyć ją ze wskaźnikiem 0 kg CO₂/MWh. Ale ta energia musi skądś „wyjść” z puli ogólnej — i tu właśnie pojawia się residual mix.
Residual mix to resztkowy miks energetyczny — pula energii, która zostaje po „wyjęciu” wszystkich MWh rozliczonych certyfikatami GO. Ponieważ GO dotyczą głównie OZE, residual mix jest zawsze bardziej emisyjny niż średni miks krajowy.
AIB, European Residual Mixes — definicja operacyjnaDla Polski jest to efekt szczególnie wyraźny. Polscy wytwórcy OZE aktywnie uczestniczą w rynku GO, eksportując certyfikaty m.in. do Europy Zachodniej. Oznacza to, że krajowe farmy wiatrowe i fotowoltaika są „przypisane” zagranicznym nabywcom GO — a polskim odbiorcom bez certyfikatów pozostaje miks mocno zdominowany przez węgiel.
Liczby: jak bardzo się różnią?
poLCA-EN-PL-2024 (location-based, Poziom 1, dane za 2024): 0,599 kg CO₂e/kWh
(z czego sam wskaźnik spalania KOBiZE end-user = 553 kg CO₂/MWh, czyli 88% wartości).
AIB residual mix dla Polski (market-based, Poziom 2, dane za 2024):
0,808 kg CO₂e/kWh — różnica rzędu 35% względem Poziomu 1.
To nie jest marginalny rozjazd. Dla firmy raportującej Scope 2 metodą rynkową (bez GO) użycie wskaźnika KOBiZE zamiast AIB residual mix systematycznie zaniża deklarowane emisje o około piątą część. Odwrotnie: dla LCA/EPD użycie residual mix AIB tam, gdzie norma wymaga metody lokalizacyjnej, zawyża wynik i wprowadza niespójność metodyczną.
Kiedy stosować który wskaźnik?
| Kontekst raportowania | Właściwy wskaźnik | Podstawa |
|---|---|---|
| LCA / EPD wyrobów betonowych (EN 15804+A2) | poLCA-EN-PL-2024 = 0,599 kg CO₂e/kWh — Poziom 1 (location-based, well-to-meter) | c-PCR-BET v1.3 §6.3.1; EN 15804+A2 §6.4.3; MET-001/MET-002 |
| GHG Protocol Scope 2 — location-based | KOBiZE end-user (553 kg CO₂/MWh za 2024) — średni miks lokalizacyjny | GHG Protocol Scope 2 Guidance (2015) |
| GHG Protocol Scope 2 — market-based, bez GO / PPA | AIB residual mix | GHG Protocol Scope 2 Guidance (2015), AIB ERM |
| GHG Protocol Scope 2 — market-based, z GO OZE | 0 kg CO₂/MWh (dostawca z GO) | Współczynnik emisji dostawcy z GO |
| EPD z opcją market-based (niektóre PCR) | AIB residual mix lub wsp. dostawcy z GO | PCR specificzne, np. IBU PCR Part A v2.0 |
Praktyczna pułapka: „zielona energia” bez GO
Coraz więcej polskich firm deklaruje, że kupuje energię ze źródeł odnawialnych, ponieważ dostawca prądu umieścił taką informację w ofercie. Tymczasem sam fakt zakupu energii od dostawcy OZE nie wystarczy do zastosowania wskaźnika 0 kg CO₂/MWh w raportowaniu Scope 2 market-based.
Zgodnie z GHG Protocol, metoda rynkowa wymaga potwierdzenia transferu atrybutu środowiskowego — czyli faktycznego przekazania Gwarancji Pochodzenia na nabywcę. Jeżeli GO są sprzedawane oddzielnie przez dostawcę (co jest standardem rynkowym), firma kupująca „zieloną” taryfę bez GO wciąż musi zastosować AIB residual mix — a nie 0 ani średnią KOBiZE.
Taryfa „eko” bez certyfikatów GO to nie zielona energia w rozumieniu GHG Protocol. W raportowaniu market-based Scope 2 stosujemy residual mix AIB, który dla Polski jest wyższy niż średnia KOBiZE — bo OZE zostały już „zabrane” przez tych, którzy faktycznie kupili GO.
Opóźnienie danych AIB i problem aktualności
AIB publikuje raport European Residual Mixes z opóźnieniem około 12 miesięcy od końca roku referencyjnego. W praktyce oznacza to, że w 2026 roku dysponujemy rezydualnym miksem dla danych za 2023 r. (opublikowanym w 2025). KOBiZE także publikuje z opóźnieniem, ale obydwa źródła są bieżąco aktualizowane.
W raportach korporacyjnych (np. GRI, CSRD, CDP) należy konsekwentnie stosować dane za rok referencyjny raportu lub — jeżeli nie są dostępne — dane za ostatni opublikowany rok z wyraźnym przypisem. Mieszanie lat referencyjnych dla KOBiZE i AIB jest błędem metodycznym, nawet jeżeli oba wskaźniki są samo w sobie poprawne.
Implikacje dla poLCA i EPD — 3-poziomowa hierarchia
Baza poLCA i c-PCR-BET-EPD-PL:2026 v1.3 §6.3 wprowadzają 3-poziomową hierarchię wskaźnika energii elektrycznej dla EPD wyrobów betonowych:
- Poziom 1 (domyślny) — location-based: wskaźnik poLCA-EN-PL-2024 v9.1 = 0,599 kg CO₂e/kWh (well-to-meter, EF 3.1, IPCC AR6; KOBiZE end-user jako filar 88%). Stosowany zawsze, gdy producent nie udokumentuje inaczej.
- Poziom 2 — market-based (residual mix AIB): 0,808 kg CO₂e/kWh — dopuszczalny tylko przy równoczesnym raportowaniu Poziomu 1 jako referencji (c-PCR-BET v1.3 §6.3.3; Dyr. (UE) 2018/2001 art. 19).
- Poziom 3 — PV on-site: 0,041 kg CO₂e/kWh — wyłącznie dla udokumentowanej własnej instalacji fotowoltaicznej (c-PCR-BET v1.3 §6.3.1 Poziom 3; ÖKOBAUDAT 2024 PV).
Hierarchia ta jest zgodna z wymaganiami EN 15804+A2 i ISO 14067:2018 §6.4.9.4 i zapewnia spójność między polskimi EPD oraz między bazą poLCA a generatorem EPD betonu epdbeton.pl. Pełne uzasadnienie: MET-001:2026 (wskaźnik) i MET-002:2026 (dlaczego nie KOBiZE bezpośrednio).
Wskaźnik AIB residual mix nie jest stosowany w modelach LCI poLCA — ale ma bezpośrednie znaczenie dla raportowania korporacyjnego Scope 2 przez firmy będące naszymi użytkownikami. Jeżeli producent opracowuje EPD i jednocześnie raportuje emisje korporacyjne (np. w ramach CSRD), powinien świadomie stosować oba wskaźniki — w odpowiednich kontekstach — i dokumentować tę różnicę w metodyce. Wytyczne w tym zakresie udostępnia program EPD Polska.
Próba „spójności” przez używanie jednego wskaźnika we wszystkich raportach równocześnie skutkuje błędem w przynajmniej jednym z nich.
źródła: Multicert Sp. z o.o. (2026), MET-001:2026 — wskaźnik emisyjności energii elektrycznej PL (poLCA-EN-PL-2024 v9.1) = 0,599 kg CO₂e/kWh; Multicert Sp. z o.o. (2026), MET-002:2026 — wyłączenie wskaźników KOBiZE z LCA EPD wyrobów budowlanych; c-PCR-BET-EPD-PL:2026 v1.3 §6.3 — 3-poziomowa hierarchia wskaźnika energii; KOBiZE (2025), „Wskaźniki emisyjności CO₂” za rok 2024 (end-user: 553 kg CO₂/MWh); AIB (2025), „European Residual Mixes 2024” (PL: 0,808 kg CO₂e/kWh); GHG Protocol, „Scope 2 Accounting Guidance” (2015); EN 15804+A2:2019/A1:2021, §6.4.3; ISO 14067:2018, §6.4.9.4; Rozporządzenie (UE) 2018/2001 (RED II), art. 19 — Gwarancje Pochodzenia.