Skąd biorą się dwa różne wskaźniki dla tego samego kraju?
AIB residual mix = miks po „wyjęciu” OZE rozliczonego certyfikatami GO.
Oba wskaźniki mierzą tę samą energię — innymi metodami.
W Polsce w 2023 roku węgiel odpowiadał za ok. 60% produkcji energii elektrycznej. Jednocześnie dynamicznie rośnie udział OZE — farmy wiatrowe i fotowoltaika wytwarzały łącznie już ok. 20% energii. Na potrzeby raportowania emisji te same kilowatogodziny mogą być liczone na dwa fundamentalnie różne sposoby:
- Metoda lokalizacyjna (location-based) — patrzymy na fizyczny miks sieci energetycznej. Każda zużyta kWh niesie ze sobą emisje proporcjonalne do średniego koszyka wytwarzania w danym kraju. To jest właśnie wskaźnik KOBiZE.
- Metoda rynkowa: uwzględnia dokumenty dostawy i przypisanie atrybutów energii. Sama gwarancja pochodzenia nie oznacza zerowego wyniku w całym cyklu życia. Miks rezydualny nie musi być w każdym kraju wyższy od średniego miksu.
Oba podejścia są prawidłowe w swoich kontekstach. Problem pojawia się, gdy stosuje się je zamiennie albo nieadekwatnie do metody raportowania.
Co dokładnie mierzy KOBiZE
Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami (KOBiZE), działający w strukturach Instytutu Ochrony Środowiska — Państwowego Instytutu Badawczego, publikuje corocznie oficjalny wskaźnik emisyjności CO₂ dla energii elektrycznej w Polsce.
Wskaźnik ten jest średnią ważoną emisji ze wszystkich źródeł wytwarzania podłączonych do Krajowego Systemu Elektroenergetycznego: węgla kamiennego, węgla brązowego, gazu, OZE, kogeneracji. Liczy się tu fizyczne spalanie paliw i związana z nim emisja CO₂, podzielona przez całkowitą produkcję energii elektrycznej netto.
Wskaźnik KOBiZE dla odbiorcy końcowego za 2024 r. wynosi 0,553 kg CO₂/kWh. Opisuje CO₂, a nie kompletny wynik oceny cyklu życia. Historyczny model poLCA-EN-PL-2024 v9.1 podaje 0,599 kg CO₂e/kWh dla składnika kopalnego (GWP-fossil). Wartości mają różny zakres. Dane KOBiZE mogą zasilać część modelu, lecz nie potwierdzają same zgodności całego zbioru. Zasady doboru danych · Energia Polska 2025 v4.
Mechanizm residual mix i rola AIB
Przy każdym użyciu raportu AIB lub KOBiZE należy odczytać rok danych i datę publikacji z konkretnego wydania. Dawne stwierdzenie, że w całym 2026 r. dostępne są wyłącznie dane rezydualne za 2023 r., nie jest aktualną informacją o dostępności.
Gwarancje pochodzenia dokumentują atrybuty energii. Ich wykorzystanie wymaga spełnienia odpowiednich kryteriów i wykluczenia podwójnego przypisania. Sam zakup gwarancji nie nadaje energii zerowego wyniku w całym cyklu życia.
Miks rezydualny opisuje energię po odjęciu atrybutów przypisanych odbiorcom. Jego emisyjności względem średniego miksu nie należy przyjmować z góry.
AIB, European Residual Mixes — definicja operacyjnaDla Polski jest to efekt szczególnie wyraźny. Polscy wytwórcy OZE aktywnie uczestniczą w rynku GO, eksportując certyfikaty m.in. do Europy Zachodniej. Oznacza to, że krajowe farmy wiatrowe i fotowoltaika są „przypisane” zagranicznym nabywcom GO — a polskim odbiorcom bez certyfikatów pozostaje miks mocno zdominowany przez węgiel.
Liczby: jak bardzo się różnią?
Historyczne zestawienie zawierało 0,599 kg CO₂e/kWh dla modelu 2024 i 0,808 dla wariantu rezydualnego. Nie są to dwa poziomy jednej skali jakości. Składnik operacyjny 0,528 stanowi około 88% sumy modelu 2024; surowy wskaźnik KOBiZE 0,553 nie jest tą składową.
Różnica między przywołanymi liczbami nie wyznacza poprawnego sposobu modelowania. Dla deklaracji produktu trzeba najpierw ustalić zakres procesu oraz dokumentację energii. Dobór danych energii zależy od zastosowania, kontroli nad procesem i dokumentów dotyczących dostawy. Sam kraj produkcji nie rozstrzyga wyboru między miksem konsumpcyjnym, rezydualnym i danymi dostawcy. Zasady doboru danych · Energia Polska 2025 v4.
Kiedy stosować który wskaźnik?
| Kontekst raportowania | Właściwy wskaźnik | Podstawa |
|---|---|---|
| LCA / EPD wyrobów betonowych (EN 15804+A2) | Dobór zbioru do procesu i dokumentów dostawy; model 2024 jest historycznym wariantem | Zasady doboru danych |
| GHG Protocol Scope 2 — location-based | KOBiZE end-user (553 kg CO₂/MWh za 2024) — średni miks lokalizacyjny | GHG Protocol Scope 2 Guidance (2015) |
| GHG Protocol Scope 2 — market-based, bez GO / PPA | AIB residual mix | GHG Protocol Scope 2 Guidance (2015), AIB ERM |
| GHG Protocol Scope 2 — market-based, z GO OZE | 0 kg CO₂/MWh (dostawca z GO) | Współczynnik emisji dostawcy z GO |
| EPD z opcją market-based (niektóre PCR) | AIB residual mix lub wsp. dostawcy z GO | PCR specificzne, np. IBU PCR Part A v2.0 |
Praktyczna pułapka: „zielona energia” bez GO
Coraz więcej polskich firm deklaruje, że kupuje energię ze źródeł odnawialnych, ponieważ dostawca prądu umieścił taką informację w ofercie. Tymczasem sam fakt zakupu energii od dostawcy OZE nie wystarczy do zastosowania wskaźnika 0 kg CO₂/MWh w raportowaniu Scope 2 market-based.
Zgodnie z GHG Protocol, metoda rynkowa wymaga potwierdzenia transferu atrybutu środowiskowego — czyli faktycznego przekazania Gwarancji Pochodzenia na nabywcę. Jeżeli GO są sprzedawane oddzielnie przez dostawcę (co jest standardem rynkowym), firma kupująca „zieloną” taryfę bez GO wciąż musi zastosować AIB residual mix — a nie 0 ani średnią KOBiZE.
Taryfa „eko” bez certyfikatów GO to nie zielona energia w rozumieniu GHG Protocol. W raportowaniu market-based Scope 2 stosujemy residual mix AIB, który dla Polski jest wyższy niż średnia KOBiZE — bo OZE zostały już „zabrane” przez tych, którzy faktycznie kupili GO.
Opóźnienie danych AIB i problem aktualności
Przy każdym użyciu raportu AIB lub KOBiZE należy odczytać rok danych i datę publikacji z konkretnego wydania. Dawne stwierdzenie, że w całym 2026 r. dostępne są wyłącznie dane rezydualne za 2023 r., nie jest aktualną informacją o dostępności.
W raportach korporacyjnych (np. GRI, CSRD, CDP) należy konsekwentnie stosować dane za rok referencyjny raportu lub — jeżeli nie są dostępne — dane za ostatni opublikowany rok z wyraźnym przypisem. Mieszanie lat referencyjnych dla KOBiZE i AIB jest błędem metodycznym, nawet jeżeli oba wskaźniki są samo w sobie poprawne.
Implikacje dla poLCA i EPD — 3-poziomowa hierarchia
Baza poLCA i c-PCR-BET-EPD-PL:2026 v1.3 §6.3 wprowadzają 3-poziomową hierarchię wskaźnika energii elektrycznej dla EPD wyrobów betonowych:
- Historyczne założenie modelu 2024: 0,599 kg CO₂e/kWh dla składnika kopalnego. Nie jest automatycznym wyborem dla każdego procesu.
- Poziom 2 — market-based (residual mix AIB): 0,808 kg CO₂e/kWh — dopuszczalny tylko przy równoczesnym raportowaniu Poziomu 1 jako referencji (c-PCR-BET v1.3 §6.3.3; Dyr. (UE) 2018/2001 art. 19).
- Poziom 3 — PV on-site: 0,041 kg CO₂e/kWh — wyłącznie dla udokumentowanej własnej instalacji fotowoltaicznej (c-PCR-BET v1.3 §6.3.1 Poziom 3; ÖKOBAUDAT 2024 PV).
Dobór danych energii zależy od zastosowania, kontroli nad procesem i dokumentów dotyczących dostawy. Sam kraj produkcji nie rozstrzyga wyboru między miksem konsumpcyjnym, rezydualnym i danymi dostawcy. Zasady doboru danych · Energia Polska 2025 v4.
Wskaźnik AIB residual mix nie jest stosowany w modelach LCI poLCA — ale ma bezpośrednie znaczenie dla raportowania korporacyjnego Scope 2 przez firmy będące naszymi użytkownikami. Jeżeli producent opracowuje EPD i jednocześnie raportuje emisje korporacyjne (np. w ramach CSRD), powinien świadomie stosować oba wskaźniki — w odpowiednich kontekstach — i dokumentować tę różnicę w metodyce. Wytyczne w tym zakresie udostępnia program EPD Polska.
Próba „spójności” przez używanie jednego wskaźnika we wszystkich raportach równocześnie skutkuje błędem w przynajmniej jednym z nich.
źródła: Multicert Sp. z o.o. (2026), MET-001:2026 — wskaźnik emisyjności energii elektrycznej PL (poLCA-EN-PL-2024 v9.1) = 0,599 kg CO₂e/kWh; Multicert Sp. z o.o. (2026), MET-002:2026 — wyłączenie wskaźników KOBiZE z LCA EPD wyrobów budowlanych; c-PCR-BET-EPD-PL:2026 v1.3 §6.3 — 3-poziomowa hierarchia wskaźnika energii; KOBiZE (2025), „Wskaźniki emisyjności CO₂” za rok 2024 (end-user: 553 kg CO₂/MWh); AIB (2025), „European Residual Mixes 2024” (PL: 0,808 kg CO₂e/kWh); GHG Protocol, „Scope 2 Accounting Guidance” (2015); EN 15804+A2:2019/A1:2021, §6.4.3; ISO 14067:2018, §6.4.9.4; Rozporządzenie (UE) 2018/2001 (RED II), art. 19 — Gwarancje Pochodzenia. MET-002 przywołano pod tytułem wydania historycznego; zob. korektę HTML. Określenie „3-poziomowa hierarchia” opisuje wcześniejsze ujęcie.
