Residual mix, AIB i KOBiZE — trzy wskaźniki emisji dla energii elektrycznej i kiedy stosować każdy z nich

Skąd biorą się dwa różne wskaźniki dla tego samego kraju?

W Polsce w 2023 roku węgiel odpowiadał za ok. 60% produkcji energii elektrycznej. Jednocześnie dynamicznie rośnie udział OZE — farmy wiatrowe i fotowoltaika wytwarzały łącznie już ok. 20% energii. Na potrzeby raportowania emisji te same kilowatogodziny mogą być liczone na dwa fundamentalnie różne sposoby:

• Metoda lokalizacyjna (location-based) — patrzymy na fizyczny miks sieci energetycznej. Każda zużyta kWh niesie ze sobą emisje proporcjonalne do średniego koszyka wytwarzania w danym kraju. To jest właśnie wskaźnik KOBiZE.
• Metoda rynkowa (market-based) — patrzymy na to, co kupujemy na rynku certyfikatów. Jeżeli firma kupiła Gwarancje Pochodzenia (GO) z elektrowni wiatrowej, może zadeklarować 0 kg CO₂/MWh. Jeżeli nie kupiła żadnych certyfikatów, stosuje wskaźnik AIB residual mix — który jest wyższy niż średnia.

Oba podejścia są prawidłowe w swoich kontekstach. Problem pojawia się, gdy stosuje się je zamiennie albo nieadekwatnie do metody raportowania.

Co dokładnie mierzy KOBiZE

Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami (KOBiZE), działający w strukturach Instytutu Ochrony Środowiska — Państwowego Instytutu Badawczego, publikuje corocznie oficjalny wskaźnik emisyjności CO₂ dla energii elektrycznej w Polsce.

Wskaźnik ten jest średnią ważoną emisji ze wszystkich źródeł wytwarzania podłączonych do Krajowego Systemu Elektroenergetycznego: węgla kamiennego, węgla brązowego, gazu, OZE, kogeneracji. Liczy się tu fizyczne spalanie paliw i związana z nim emisja CO₂, podzielona przez całkowitą produkcję energii elektrycznej netto.

W LCA i EPD (zgodnie z EN 15804+A2) to właśnie ten wskaźnik ma zastosowanie — jest podstawą metody lokalizacyjnej zalecanej przez normę. Za każdym razem, gdy w modelu LCA występuje zużycie energii elektrycznej z sieci przez polskiego producenta, należy użyć wartości KOBiZE dla odpowiedniego roku referencyjnego.

Mechanizm residual mix i rola AIB

AIB (Association of Issuing Bodies) to europejska organizacja koordynująca system Gwarancji Pochodzenia (GO) między krajami członkowskimi. Raz w roku AIB publikuje raport „European Residual Mixes” zawierający wskaźniki emisji dla poszczególnych krajów na użytek rynkowej metody Scope 2.

Mechanizm działa następująco. Kiedy elektrownia wiatrowa produkuje energię, może równocześnie wystać Gwarancje Pochodzenia. Firma kupująca te GO ma prawo zadeklarować, że zużyła „zieloną energię” i rozliczyć ją ze wskaźnikiem 0 kg CO₂/MWh. Ale ta energia musi skądś „wyjść” z puli ogólnej — i tu właśnie pojawia się residual mix.

Dla Polski jest to efekt szczególnie wyraźny. Polscy wytwórcy OZE aktywnie uczestniczą w rynku GO, eksportując certyfikaty m.in. do Europy Zachodniej. Oznacza to, że krajowe farmy wiatrowe i fotowoltaika są „przypisane” zagranicznym nabywcom GO — a polskim odbiorcom bez certyfikatów pozostaje miks mocno zdominowany przez węgiel.

Liczby: jak bardzo się różnią?

KOBiZE (dane za 2023): 597 kg CO₂/MWh.
AIB residual mix dla Polski (dane za 2022, ostatnie opublikowane): ok. 720–750 kg CO₂/MWh — różnica rzędu 20–25%.

To nie jest marginalny rozjazd. Dla firmy raportującej Scope 2 metodą rynkową (bez GO) użycie wskaźnika KOBiZE zamiast AIB residual mix systematycznie zaniża deklarowane emisje o około piątą część. Odwrotnie: dla LCA/EPD użycie residual mix AIB tam, gdzie norma wymaga metody lokalizacyjnej, zawyża wynik i wprowadza niespójność metodyczną.

Kiedy stosować który wskaźnik?

Praktyczna pułapka: „zielona energia” bez GO

Coraz więcej polskich firm deklaruje, że kupuje energię ze źródeł odnawialnych, ponieważ dostawca prądu umieścił taką informację w ofercie. Tymczasem sam fakt zakupu energii od dostawcy OZE nie wystarczy do zastosowania wskaźnika 0 kg CO₂/MWh w raportowaniu Scope 2 market-based.

Zgodnie z GHG Protocol, metoda rynkowa wymaga potwierdzenia transferu atrybutu środowiskowego — czyli faktycznego przekazania Gwarancji Pochodzenia na nabywcę. Jeżeli GO są sprzedawane oddzielnie przez dostawcę (co jest standardem rynkowym), firma kupująca „zieloną” taryfę bez GO wciąż musi zastosować AIB residual mix — a nie 0 ani średnią KOBiZE.

Opóźnienie danych AIB i problem aktualności

AIB publikuje raport European Residual Mixes z opóźnieniem około 12 miesięcy od końca roku referencyjnego. W praktyce oznacza to, że w 2026 roku dysponujemy rezydualnym miksem dla danych za 2023 r. (opublikowanym w 2025). KOBiZE także publikuje z opóźnieniem, ale obydwa źródła są bieżąco aktualizowane.

W raportach korporacyjnych (np. GRI, CSRD, CDP) należy konsekwentnie stosować dane za rok referencyjny raportu lub — jeżeli nie są dostępne — dane za ostatni opublikowany rok z wyraźnym przypisem. Mieszanie lat referencyjnych dla KOBiZE i AIB jest błędem metodycznym, nawet jeżeli oba wskaźniki są samo w sobie poprawne.

Implikacje dla poLCA i EPD

Baza poLCA opiera się wyłącznie na metodzie lokalizacyjnej i stosuje wskaźniki KOBiZE właściwe dla roku referencyjnego każdego datasetu. Jest to zgodne z wymaganiami EN 15804+A2 i zapewnia spójność między polskimi EPD.

Wskaźnik AIB residual mix nie jest stosowany w modelach LCI poLCA — ale ma bezpośrednie znaczenie dla raportowania korporacyjnego Scope 2 przez firmy będące naszymi użytkownikami. Jeżeli producent opracowuje EPD i jednocześnie raportuje emisje korporacyjne (np. w ramach CSRD), powinien świadomie stosować oba wskaźniki — w odpowiednich kontekstach — i dokumentować tę różnicę w metodyce. Wytyczne w tym zakresie udostępnia program EPD Polska.

Próba „spójności” przez używanie jednego wskaźnika we wszystkich raportach równocześnie skutkuje błędem w przynajmniej jednym z nich.

---

źródła: KOBiZE (2024), „Wskaźniki emisyjności CO₂, SO₂, NO_x, CO i pyłu całkowitego dla energii elektrycznej”, dane za rok 2023; AIB (2025), „European Residual Mixes 2023”; GHG Protocol, „Scope 2 Accounting Guidance” (2015); EN 15804+A2:2019/A1:2021, §6.4.3; Rozporządzenie (UE) 2018/2001 (RED II), art. 19 — Gwarancje Pochodzenia.