Dlaczego polskie wskaźniki emisji CO₂ różnią się od europejskich — i co to oznacza dla LCA

Skąd bierze się ta różnica?

Miks energetyczny to zestawienie źródeł energii, z których pochodzi prąd elektryczny w danym kraju. W Polsce dominuje węgiel kamienny i brązowy — w 2023 roku odpowiadały za ok. 60% produkcji energii elektrycznej. Dla porównania, średnia europejska to ok. 25% energii z węgla. Pozostałe źródła — gaz, jądro, OZE — emitują łącznie wielokrotnie mniej CO₂ na MWh.

Węgiel jest paliwem o najwyższym współczynniku emisji wśród konwencjonalnych źródeł energii — ok. 95,5 kg CO₂/GJ, podczas gdy gaz ziemny to ok. 56,1 kg CO₂/GJ. Wynika to bezpośrednio ze struktury molekularnej węgla: wysoki stosunek węgiel/wodór sprawia, że spalanie generuje więcej CO₂ na jednostkę energii niż spalanie gazu czy ropy.

Oznacza to, że każda kWh prądu zużytego w polskim procesie produkcyjnym wnosi do inwentaryzacji cyklu życia (LCI) ponad dwa razy więcej CO₂ niż ta sama kWh modelowana z użyciem europejskich danych generycznych.

Konsekwencje dla LCA

Współczynniki emisji dla energii elektrycznej pojawiają się w każdym modelu LCA wyrobu budowlanego, którego produkcja wymaga energii elektrycznej — a w Polsce takich procesów jest zdecydowana większość: produkcja cementu, stali, szkła, betonu towarowego, asfaltu.

Jeżeli analityk LCA podstawia do modelu europejski wskaźnik (~210 kg CO₂/MWh) zamiast polskiego (597 kg CO₂/MWh), wynik emisji GWP dla polskiego produktu jest zaniżony. Zaniżenie to może sięgać kilkunastu do nawet kilkudziesięciu procent całkowitego CO₂ eq. w zależności od energochłonności procesu.

Przykład: beton towarowy klasy C30/37

Rozważmy uproszczony model betonu towarowego. Produkcja 1 m³ betonu zużywa orientacyjnie ok. 15–25 kWh energii elektrycznej (złączniki, pompy, mieszarki, transport bliski). Przyjmijmy 20 kWh:

• Z europejskim wskaźnikiem: 20 kWh × 0,210 kg CO₂/kWh = 4,2 kg CO₂
• Z polskim wskaźnikiem (KOBiZE 2024): 20 kWh × 0,597 kg CO₂/kWh = 11,9 kg CO₂

Różnica: 6 kg CO₂/m³. Przy produkcji 1 mln m³ betonu rocznie (typowa wielkość dużego producenta) oznacza to różnicę 6 000 ton CO₂ w deklarowanym śladzie węglowym — bez żadnej realnej różnicy w procesie produkcji.

Efekt działa również w drugą stronę

Polski sektor cementowy osiąga wysokie udziały paliw alternatywnych w produkcji klinkieru — ok. 70–80% wobec średniej EU 56% (dane CEMBUREAU). W tym przypadku zastosowanie europejskich danych generycznych zawyża ślad węglowy polskiego cementu, ukrywając osiągnięcia polskiej branży w zakresie efektywności energetycznej.

To dwukierunkowe zniekształcenie jest istotą problemu: bazy danych generyczne nie są ani konserwatywne, ani liberalne — są po prostu nieprecyzyjne, a kierunek błędu zależy od konkretnego procesu i branży.

Jak poLCA adresuje ten problem

Baza poLCA opiera się na wskaźnikach emisji KOBiZE — oficjalnych danych Krajowego Ośrodka Bilansowania i Zarządzania Emisjami, publikowanych corocznie. Każdy zbiór danych LCI w poLCA stosuje wskaźnik emisji dla polskiego miksu energetycznego właściwy dla roku referencyjnego datasetu.

Weryfikacja krzyżowa z danymi EU ETS i E-PRTR (rejestr emisji zakładowych) pozwala dodatkowo skonfrontować modelowane wartości z rzeczywistymi raportowanymi emisjami poszczególnych zakładów. Tam, gdzie dane zakładowe są dostępne, stanowią one warstwę VI walidacji systemu poLCA.

---

źródła: KOBiZE (2024), „Wskaźniki emisyjności CO₂, SO₂, NO_x, CO i pyłu całkowitego dla energii elektrycznej”; Eurostat, Energy Statistics (2023); CEMBUREAU, Activity Report 2023; ISO 14044:2006 §4.2.3.6.