Skąd bierze się ta różnica?
Miks energetyczny to zestawienie źródeł energii, z których pochodzi prąd elektryczny w danym kraju. W Polsce dominuje węgiel kamienny i brązowy — w 2023 roku odpowiadały za ok. 60% produkcji energii elektrycznej. Dla porównania, średnia europejska to ok. 25% energii z węgla. Pozostałe źródła — gaz, jądro, OZE — emitują łącznie wielokrotnie mniej CO₂ na MWh.
Węgiel jest paliwem o najwyższym współczynniku emisji wśród konwencjonalnych źródeł energii — ok. 95,5 kg CO₂/GJ, podczas gdy gaz ziemny to ok. 56,1 kg CO₂/GJ. Wynika to bezpośrednio ze struktury molekularnej węgla: wysoki stosunek węgiel/wodór sprawia, że spalanie generuje więcej CO₂ na jednostkę energii niż spalanie gazu czy ropy.
Oznacza to, że każda kWh prądu zużytego w polskim procesie produkcyjnym wnosi do inwentaryzacji cyklu życia (LCI) ponad dwa razy więcej CO₂ niż ta sama kWh modelowana z użyciem europejskich danych generycznych.
Konsekwencje dla LCA
Współczynniki emisji dla energii elektrycznej pojawiają się w każdym modelu LCA wyrobu budowlanego, którego produkcja wymaga energii elektrycznej — a w Polsce takich procesów jest zdecydowana większość: produkcja cementu, stali, szkła, betonu towarowego, asfaltu.
Jeżeli analityk LCA podstawia do modelu europejski wskaźnik (~210 kg CO₂e/MWh) zamiast polskiego (599 kg CO₂e/MWh wg poLCA-EN-PL-2024), wynik emisji GWP dla polskiego produktu jest zaniżony. Zaniżenie to może sięgać kilkunastu do nawet kilkudziesięciu procent całkowitego CO₂ eq. w zależności od energochłonności procesu.
„Stosowanie europejskich danych generycznych dla polskich producentów nie jest konserwatywnym uproszczeniem — to systematyczny błąd, który zaniża rzeczywisty wpływ środowiskowy energochłonnych procesów produkcyjnych.”
Przykład: beton towarowy klasy C30/37
Rozważmy uproszczony model betonu towarowego. Produkcja 1 m³ betonu zużywa orientacyjnie ok. 15–25 kWh energii elektrycznej (złączniki, pompy, mieszarki, transport bliski). Przyjmijmy 20 kWh:
- Z europejskim wskaźnikiem: 20 kWh × 0,210 kg CO₂e/kWh = 4,2 kg CO₂e
- Z polskim wskaźnikiem (poLCA-EN-PL-2024 = 0,599): 20 kWh × 0,599 kg CO₂e/kWh = 12,0 kg CO₂e
Różnica: ok. 7,8 kg CO₂e/m³. Przy produkcji 1 mln m³ betonu rocznie (typowa wielkość dużego producenta) oznacza to różnicę rzędu 7–8 tys. ton CO₂e w deklarowanym śladzie węglowym — bez żadnej realnej różnicy w procesie produkcji.
Efekt działa również w drugą stronę
Polski sektor cementowy osiąga wysokie udziały paliw alternatywnych w produkcji klinkieru — ok. 70–80% wobec średniej EU 56% (dane CEMBUREAU). W tym przypadku zastosowanie europejskich danych generycznych zawyża ślad węglowy polskiego cementu, ukrywając osiągnięcia polskiej branży w zakresie efektywności energetycznej.
To dwukierunkowe zniekształcenie jest istotą problemu: bazy danych generyczne nie są ani konserwatywne, ani liberalne — są po prostu nieprecyzyjne, a kierunek błędu zależy od konkretnego procesu i branży.
Jak poLCA adresuje ten problem
Baza poLCA stosuje wskaźnik poLCA-EN-PL-2024 v9.1 = 0,599 kg CO₂e/kWh (location-based, well-to-meter, EF 3.1, IPCC AR6) — pełny wskaźnik LCA, w którym dane KOBiZE end-user (553 kg CO₂/MWh za 2024) stanowią filar 88% wartości, uzupełniony o upstream paliw, CH₄/N₂O i infrastrukturę wytwarzania. Metodyka i uzasadnienie: MET-001:2026 oraz MET-002:2026. W ramach EPD wyrobów betonowych c-PCR-BET-EPD-PL:2026 v1.3 §6.3 wprowadza 3-poziomową hierarchię: Poziom 1 (domyślny) location-based 0,599; Poziom 2 market-based AIB residual 0,808; Poziom 3 PV on-site 0,041.
Weryfikacja krzyżowa z danymi EU ETS i E-PRTR (rejestr emisji zakładowych) pozwala dodatkowo skonfrontować modelowane wartości z rzeczywistymi raportowanymi emisjami poszczególnych zakładów. Tam, gdzie dane zakładowe są dostępne, stanowią one warstwę VI walidacji systemu poLCA.
Stosowanie europejskich danych generycznych dla polskich producentów nie jest konserwatywnym uproszczeniem — to systematyczny błąd metodyczny. Kierunek zniekształcenia zależy od branży: w procesach energochłonnych GWP jest zaniżone, w sektorze cementowym z wysokim udziałem paliw alternatywnych — zawyżone. Krajowy wskaźnik poLCA-EN-PL-2024 (0,599 kg CO₂e/kWh, oparty na danych KOBiZE) jest podstawą wiarygodnych i porównywalnych EPD dla polskich producentów. Więcej o procesie opracowania EPD na stronie EPD Polska.
źródła: Multicert Sp. z o.o. (2026), MET-001:2026 — poLCA-EN-PL-2024 v9.1 = 0,599 kg CO₂e/kWh; Multicert Sp. z o.o. (2026), MET-002:2026 — wyłączenie wskaźników KOBiZE z LCA EPD; c-PCR-BET-EPD-PL:2026 v1.3 §6.3 — 3-poziomowa hierarchia wskaźnika energii; KOBiZE (2025), „Wskaźniki emisyjności CO₂” za rok 2024 (end-user: 553 kg CO₂/MWh); Eurostat, Energy Statistics; CEMBUREAU, Activity Report; ISO 14044:2006 §4.2.3.6.