MET-002:2026 — historyczne porównanie zakresu danych energii
Historyczna analiza różnic zakresu między wskaźnikiem CO₂ KOBiZE a modelem poLCA-EN-PL-2024. Wartość 0,599 kg CO₂e/kWh odnosi się do składnika kopalnego; dokument nie ustanawia wyłączności tego modelu.
Wskaźnik KOBiZE dla odbiorcy końcowego za 2024 r. wynosi 0,553 kg CO₂/kWh. Opisuje CO₂, a nie kompletny wynik oceny cyklu życia. Historyczny model poLCA-EN-PL-2024 v9.1 podaje 0,599 kg CO₂e/kWh dla składnika kopalnego (GWP-fossil). Wartości mają różny zakres. Dokument zestawia źródła i uzupełnienia wykorzystane w dawnej wersji modelu. Nie stanowi potwierdzenia, że jest to jedyny dopuszczalny zbiór dla deklaracji środowiskowej. Zasady doboru danych · Energia Polska 2025 v4.
Porównanie dotyczy zakresu gazów, granic systemu, charakteryzacji i uzupełnień danych. Rozbieżny zakres wskaźników nie jest sam w sobie wadą źródła; ważne jest, do jakiej części obliczenia zostało użyte.
Słowa kluczowe: EPD · LCA · EN 15804+A2 · EF 3.1 · KOBiZE · poLCA-EN-PL-2024 · energia elektryczna · wskaźnik emisyjności · c-PCR-BET · AVS 3+ · IPCC AR6 · well-to-meter · WTT
1.1Problem rynkowy
W analizach stosuje się wskaźniki o różnych granicach, latach i metodach. Ich zamiana może wpływać na wynik, lecz bez porównania konkretnych przypadków nie można przypisać stałej różnicy procentowej do każdej deklaracji.
1.2Rola KOBiZE
W publikacji KOBiZE rozróżniono wskaźniki dla produkcji i odbiorcy końcowego. Ich zakres należy odczytać z konkretnej tabeli; nie są same kompletną inwentaryzacją cyklu życia energii.
1.3Rola programu EPD Polska
Program EPD Polska prowadzi Multicert Sp. z o.o. Zakres oceny i warunki użycia danych trzeba ustalić dla konkretnego programu oraz deklaracji. Przegląd danych modelu nie jest równoznaczny z notyfikacją jednostki ani zatwierdzeniem deklaracji.
1.4Pytanie badawcze
Pytanie opracowania: jaki zakres przedstawiają wskaźniki CO₂ KOBiZE i jakie uzupełnienia przyjęto w historycznym modelu poLCA 2024? Samo porównanie nie jest formalną decyzją o dopuszczeniu zbioru do deklaracji środowiskowej.
Niniejsza analiza opiera się na porównaniu sześciu źródeł danych i metodologicznych ram odniesienia. Zakres czasowy: dane za rok 2024, opublikowane w 2025 roku.
- KOBiZE Tab. 2:2025 — wskaźniki emisyjności CO₂ dla energii elektrycznej dla odbiorcy końcowego (end-user) za rok 2024: 0,553 kg CO₂/kWh (553 kg CO₂/MWh). Granica: gate + straty sieciowe.
- KOBiZE Tab. 6:2025 — wskaźniki emisyjności CO₂ z produkcji elektroenergetycznej (gate), z alokacją wytwarzania w skojarzeniu (CHP) zgodną z metodyką MRR (UE) 2018/2066 Art. 31 oraz Aneks VI.
- poLCA-EN-PL-2024 v9.1 — wskaźnik well-to-meter dla polskiej energii elektrycznej, opracowany przez zespół metodyczny Multicert (2026); 0,599 kg CO₂e/kWh; granica: cradle-to-meter, włącznie z WTT_CH₄, WTT_fuels i WTT_OZE; gazy: CO₂ + CH₄ + N₂O.
- ecoinvent v3.12 cut-off (2024-09) — zbiór danych „market for electricity, low voltage, PL" jako benchmark międzynarodowy.
- EN 15804:2012+A2:2019/A1:2021 §5, §6.3.4 (cradle-to-gate / cradle-to-grave), §6.3.5.1 (LCIA characterization), §6.3.7.4 (energia elektryczna).
- ISO 14040:2006 §3.2 (definicja LCA); ISO 14044:2006 §4.2-4.5 (struktura LCA).
- ISO 14067:2018 §6.4.9 (electricity in product carbon footprint), §6.4.9.4 (location-based vs market-based).
- ISO 21930:2017 §7.1.7 (sustainability of buildings — core rules for EPD).
- EF 3.1 method (JRC 2022, JRC130796) — characterization factors dla 16 kategorii wpływu.
- IPCC AR6 WG1 (2021), Tab. 7.SM.7 — GWP100 (włącznie z fossil-derived CH₄ = 29,8; N₂O = 273).
Porównanie obejmuje zakres danych, uzupełnienia łańcucha energii i dekompozycję historycznego wyniku. Nie rozstrzyga formalnej kwalifikacji zbioru do każdego zastosowania.
Poniżej zachowano porównanie zakresu danych źródłowych i uzupełnień historycznego modelu. Ocena zakresu nie jest decyzją o formalnym dopuszczeniu do deklaracji.
KOBiZE definiuje swój mandat jako: „Krajowa baza o emisjach gazów cieplarnianych — narzędzie do raportowania UNFCCC, EU ETS, krajowy bilans emisji" (KOBiZE 2024). Mandat ten różni się fundamentalnie od mandatu LCA wyrobu, który zgodnie z ISO 14040:2006 §3.2 jest definiowany jako „compilation and evaluation of the inputs, outputs and the potential environmental impacts of a product system throughout its life cycle". Inwentaryzacja krajowa raportuje emisje sektora elektroenergetycznego w sposób zagregowany (terytorialny, w danym roku), natomiast LCA wymaga przypisania emisji do funkcjonalnej jednostki wyrobu (1 kWh dostarczonej energii) w pełnym cyklu życia, włącznie z fazą upstream.
Wskazane wskaźniki KOBiZE nie obejmują całego łańcucha paliw i infrastruktury energii. W modelu 2024 dodano składowe metanu kopalnianego, pozostałego łańcucha paliw i infrastruktury. Ich wartości oraz źródła przedstawiono w tabelach; ocena kompletności pozostaje odrębnym zadaniem.
- WTT_CH₄ — metan fugitywny z polskich kopalń węgla kamiennego (8-12 m³ CH₄/t węgla wg WUG 2024 — Wyższy Urząd Górniczy);
- WTT_fuels — emisje upstream łańcucha dostaw paliw kopalnych (gaz ziemny, olej opałowy) zgodnie z metodyką JEC Well-to-Tank v5 (JRC 2020, JRC119036) oraz biomasy;
- WTT_OZE — emisje cyklu życia infrastruktury wytwarzania OZE (turbiny wiatrowe, moduły fotowoltaiczne) wg ecoinvent 3.12.
EN 15804+A2:2019 §6.3.4 wymaga, aby moduły A1-A3 (cradle-to-gate) obejmowały pełny łańcuch dostaw, w tym wytwarzanie i dostawę paliw oraz infrastrukturę energetyczną. KOBiZE w obecnej formie nie spełnia tego wymagania.
Wskazane tabele raportują CO₂. Model wpływu na klimat może wymagać także innych gazów i ich charakteryzacji. Historyczny model poLCA 2024 przyjmuje dla metanu kopalnego współczynnik 29,8 oraz dla podtlenku azotu 273; wartości te nie oznaczają, że samo dodanie trzech gazów dowodzi pełnej zgodności wyniku GWP-total.
Wersję metody charakteryzacji należy określić w dokumentacji modelu i sprawdzić względem wymagań właściwego programu. Data wskazana wcześniej jako powszechny wymóg UE dla wszystkich EPD nie stanowi takiej podstawy. Sam wskaźnik CO₂ KOBiZE nie jest kompletem wyników oceny wpływu.
Historyczny model 2024 uwzględniał osobną składową infrastruktury odnawialnych źródeł energii. Zakres infrastruktury i kompletność danych należy ocenić w granicach konkretnego modelu, a nie wyprowadzać z samej nazwy wskaźnika.
Do porównania danych potrzebne są zgodne granice i metoda oceny wpływu. Różnica między 0,553 kg CO₂/kWh a 0,599 kg CO₂e/kWh nie dowodzi automatycznej akceptacji ani odrzucenia deklaracji przez inne programy.
Źródła, przekształcenia i założenia powinny być możliwe do prześledzenia. Określenie systemu 3+ nie jest nazwą automatycznej recenzji modelu ani potwierdzeniem zatwierdzenia danych poLCA.
Tab. 4.1Granica systemu, scope, zgodność
Tabela porządkuje atrybuty obu wskaźników w siedmiu wymiarach metodycznych istotnych dla EPD. Wartość 0,553 kg CO₂/kWh (KOBiZE Tab. 2) oraz 0,599 kg CO₂e/kWh (poLCA-EN-PL-2024) odnoszą się do roku 2024.
| Atrybut | KOBiZE Tab. 2 (end-user) | poLCA-EN-PL-2024 v9.1 |
|---|---|---|
| Granica systemu | gate + straty sieciowe | well-to-meter (full LCA) |
| Gazy uwzględnione | CO₂ tylko | CO₂ + CH₄ + N₂O (CO₂e) |
| GWP / charakteryzacja | starsza metodyka (MRR 2018/2066) | IPCC AR6 (CH₄ fossil = 29,8) |
| Charakteryzacja wpływu | brak EF | EF 3.1 (JRC 2022) |
| Infrastruktura OZE | nie | tak (ecoinvent 3.12) |
| WTT_CH₄ kopalń | nie | tak (WUG + IPCC AR6) |
| Wartość 2024 | 0,553 kg CO₂/kWh | 0,599 kg CO₂e/kWh |
Tab. 4.1. Porównanie atrybutów metodycznych KOBiZE Tab. 2:2025 (wskaźnik dla odbiorcy końcowego za rok 2024) i poLCA-EN-PL-2024 v9.1. Źródła: KOBiZE 2025, Multicert 2026.
Tab. 4.2Dekompozycja poLCA-EN-PL-2024
Wskaźnik poLCA-EN-PL-2024 jest sumą czterech komponentów. Główny komponent — EF_oper (operacyjne emisje gate-to-meter z alokacją CHP, korektami N₂O i CH₄ ze spalania oraz stratami sieciowymi) — pochodzi w całości z danych KOBiZE Tab. 6 i metodyki MRR. Stanowi on 88 % wskaźnika końcowego.
| Komponent | Wartość [kg CO₂e/kWh] | Udział | Źródło danych |
|---|---|---|---|
| EF_oper — operacyjne (gate-to-meter) | 0,528 | 88 % | KOBiZE Tab. 6 + alokacja CHP (MRR 2018/2066) + straty sieciowe + korekty N₂O i CH₄ ze spalania |
| WTT_CH₄ — metan kopalń węgla | 0,057 | 10 % | WUG 2024 (metanowość kopalń) + IPCC AR6 GWP100 fossil = 29,8 |
| WTT_fuels — upstream paliw | 0,008 | 1 % | JEC WTT v5 (JRC 2020, JRC119036) |
| WTT_OZE — infrastruktura | 0,006 | 1 % | ecoinvent 3.12 cut-off (PV, wind) |
| Σ historyczny GWP-fossil poLCA-EN-PL-2024 | 0,599 | 100 % | full LCA, EF 3.1, IPCC AR6 |
Tab. 4.2. Dekompozycja wskaźnika poLCA-EN-PL-2024 v9.1. Wartości wyrażone w kg CO₂e/kWh dostarczonej energii elektrycznej (jednostka funkcjonalna: 1 kWh netto na zaciskach odbiorcy w sieci niskiego napięcia, Polska, rok 2024).
5.1KOBiZE jako filar fundamentalny poLCA
W historycznej dekompozycji składnik operacyjny wynosi 0,528 kg CO₂e/kWh, czyli około 88% sumy 0,599. Nie jest to udział surowego wskaźnika KOBiZE 0,553. Uzupełnienia o łańcuch dostaw nie są same dowodem pełnej zgodności modelu.
5.2Niezależna walidacja
Wskaźnik poLCA-EN-PL-2024 jest spójny z niezależnymi publikacjami naukowymi i referencyjnymi:
- Lewandowska A. et al. (2025) w MDPI Energies obliczyli wskaźnik location-based dla Polski za rok 2022 = 0,650 kg CO₂/kWh. Trend poLCA-EN-PL: 2023 = 0,642 → 2024 = 0,599 jest spójny z obserwowaną redukcją emisyjności miksu PL związaną z rosnącym udziałem OZE i wycofaniem najmniej efektywnych bloków węglowych.
- ÖKOBAUDAT (DE), INIES (FR), NMD (NL) i ecoinvent 3.12 — żaden z tych programów referencyjnych nie używa surowej krajowej inwentaryzacji emisji jako podstawy LCA. Wszystkie stosują pełny LCA upstream (well-to-meter) z uwzględnieniem WTT i infrastruktury wytwarzania.
- EEA (European Environment Agency) GHG Intensity 2023 — używa zharmonizowanej metodyki z uwzględnieniem fugitywnych emisji metanu z górnictwa, co potwierdza metodologiczną zasadność komponentu WTT_CH₄ w poLCA.
5.3Implikacje dla weryfikatorów AVS 3+
Samo użycie danych KOBiZE nie oznacza automatycznej niezgodności krytycznej: trzeba ocenić, jaką część modelu opisują i czym uzupełniono ich zakres. Również zastosowanie poLCA nie nadaje samo zgodności deklaracji. Dobór danych energii zależy od zastosowania, kontroli nad procesem i dokumentów dotyczących dostawy. Sam kraj produkcji nie rozstrzyga wyboru między miksem konsumpcyjnym, rezydualnym i danymi dostawcy. Zasady doboru danych · Energia Polska 2025 v4.
Na podstawie analizy w sekcjach 3-5 program EPD Polska formułuje następujące wnioski i decyzje metodyczne:
- Historyczny model poLCA-EN-PL-2024 v9.1 podaje GWP-fossil 0,599 kg CO₂e/kWh. Nie jest jedynym dopuszczalnym sposobem modelowania energii.
- KOBiZE pozostaje źródłem danych dla części operacyjnej. Składnik operacyjny 0,528 kg CO₂e/kWh obejmuje przekształcenia i korekty; nie jest równy wskaźnikowi 0,553 kg CO₂/kWh.
- Dane CO₂ KOBiZE wymagają ustalenia roli w modelu i zakresu uzupełnień; sam wybór źródła nie rozstrzyga wyniku weryfikacji.
- Wskaźnik poLCA-EN-PL podlega corocznej aktualizacji w II kwartale, po publikacji wskaźników KOBiZE za rok poprzedni — zgodnie z procedurą PR-02 programu EPD Polska.
- Dokument MET-002 podlega cyklowi review co 5 lat lub po istotnej zmianie metodyki (EN 15804+A3, aktualizacja EF lub IPCC AR7) — zgodnie z procedurą PR-04.
Pełny rejestr norm i odniesień metodycznych dla obszaru energii elektrycznej zawiera sekcja 02 — Mapa normatywna strony Podstawy normatywne (komponenty 12, 12a, 12b). Zasady operacyjne — sekcja 04 — Procedury PR-01..07. Aktualne dokumenty programu i zasady dla wyrobów opisano w wykazie reguł kategorii wyrobów EPD Polska
PDF zachowuje pierwotną treść wydania. Korekty zakresu wskaźnika i zasad doboru danych z 18.10.2026 r. opisano na tej stronie.
.Poniższe zapisy zachowują tytuł wydania historycznego. Teza o wyłączeniu KOBiZE została skorygowana w tej wersji HTML; cytowanie pierwotnego tytułu nie ustanawia obecnych zasad doboru danych.
Multicert Sp. z o.o. (2026). MET-002:2026 — Stosowanie wskaźników emisyjności energii elektrycznej w EPD wyrobów budowlanych w Polsce: wyłączenie wskaźników KOBiZE z analiz LCA. Program EPD Polska. polca.org.pl/metodyki/MET-002-energia. DOI: nie podano w tym wydaniu.
MULTICERT SP. Z O.O. MET-002:2026 — Stosowanie wskaźników emisyjności energii elektrycznej w EPD wyrobów budowlanych w Polsce: wyłączenie wskaźników KOBiZE z analiz LCA. Warszawa: Program EPD Polska, 2026. Dostęp: https://polca.org.pl/metodyki/MET-002-energia.html. DOI: nie podano w tym wydaniu.
@techreport{Multicert2026MET002,
author = {{Multicert Sp. z o.o.}},
title = {MET-002:2026 --- Stosowanie wska\'znik\'ow emisyjno\'sci energii
elektrycznej w EPD wyrob\'ow budowlanych w Polsce: wy\l\k{a}czenie
wska\'znik\'ow KOBiZE z analiz LCA},
institution = {Program EPD Polska},
type = {Methodology paper},
number = {MET-002:2026},
year = {2026},
month = {May},
address = {Warszawa, Poland},
url = {https://polca.org.pl/metodyki/MET-002-energia.html},
language = {polish},
note = {Wydanie historyczne; DOI nie podano}
}
Pełen rejestr źródeł cytowanych w niniejszym dokumencie. Pozycje uporządkowane tematycznie: normy ISO/EN (1-6), akty UE i zalecenia (7-11), dokumenty JRC i IPCC (12-14), źródła krajowe (15-17), zbiory danych i programy (18, 22), publikacje Multicert i poLCA (19-20), publikacje recenzowane (21), dokumenty PCA (23).
- [1]CEN (2019/2021), EN 15804:2012+A2:2019+A1:2021 — Sustainability of construction works — Environmental product declarations — Core rules for the product category of construction products. CEN/TC 350.
- [2]ISO (2006), ISO 14040:2006 + Amd 1:2020 — Environmental management — Life cycle assessment — Principles and framework.
- [3]ISO (2006), ISO 14044:2006 + Amd 2:2020 — Environmental management — Life cycle assessment — Requirements and guidelines.
- [4]ISO (2006), ISO 14025:2006 — Environmental labels and declarations — Type III environmental declarations — Principles and procedures.
- [5]ISO (2018), ISO 14067:2018 — Greenhouse gases — Carbon footprint of products — Requirements and guidelines for quantification.
- [6]ISO (2017), ISO 21930:2017 — Sustainability in buildings and civil engineering works — Core rules for environmental product declarations of construction products and services.
- [7]Komisja Europejska (2024), Rozporządzenie (UE) 2024/3110 Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiające zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych (CPR). Dz.U. UE L 2024/3110. EUR-Lex CELEX:32024R3110.
- [8]Komisja Europejska (2023), Rozporządzenie (UE) 2023/956 ustanawiające mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO₂ (CBAM). EUR-Lex CELEX:32023R0956.
- [9]Komisja Europejska (2023), Rozporządzenie wykonawcze (UE) 2023/1773 dotyczące obowiązków sprawozdawczych w okresie przejściowym CBAM. EUR-Lex CELEX:32023R1773.
- [10]Komisja Europejska (2018), Rozporządzenie wykonawcze (UE) 2018/2066 w sprawie monitorowania i raportowania emisji gazów cieplarnianych (MRR). EUR-Lex CELEX:32018R2066.
- [11]Komisja Europejska (2021), Zalecenie (UE) 2021/2279 w sprawie stosowania metod opartych na śladzie środowiskowym (PEF / OEF). EUR-Lex CELEX:32021H2279.
- [12]JRC (2022), EF 3.1 method — Environmental Footprint reference package. JRC130796. publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC130796.
- [13]JRC, EUCAR, CONCAWE (2020), JEC Well-to-Tank report v5 — Well-to-tank emissions of fuels for road transport. JRC119036.
- [14]IPCC (2021), AR6 WG1 — The Physical Science Basis. Tab. 7.SM.7: GWP100 dla fossil-derived CH₄ = 29,8; N₂O = 273. Cambridge University Press.
- [15]KOBiZE (2024), Krajowa baza o emisjach gazów cieplarnianych — wskaźniki emisji 2024. Instytut Ochrony Środowiska — Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa.
- [16]KOBiZE (2025), Wskaźniki emisyjności CO₂ dla energii elektrycznej za rok 2024: Tab. 2 (end-user) = 553 kg CO₂/MWh; Tab. 6 (gate, alokacja CHP). KOBiZE/IOŚ-PIB, Warszawa.
- [17]WUG — Wyższy Urząd Górniczy (2025), Ocena stanu bezpieczeństwa i higieny pracy w górnictwie. Statystyki metanowości polskich kopalń węgla kamiennego (8-12 m³ CH₄/t).
- [18]ecoinvent Association (2024), ecoinvent database v3.12 cut-off — zbiory danych dla energii elektrycznej i infrastruktury OZE (PV, wind). Zürich.
- [19]Multicert Sp. z o.o. (2026), poLCA-EN-PL-2024 v9.1 — wskaźnik emisyjności energii elektrycznej w pełnym cyklu życia. Methodology paper i karta zbioru danych. polca.org.pl.
- [20]Multicert Sp. z o.o. (2026), c-PCR-BET-EPD-PL:2026 v1.3 — Core PCR for Concrete in Polish EPD Programme, §6.3 — wskaźnik miksu energii elektrycznej PL.
- [21]Lewandowska A. et al. (2025), Carbon footprint of Polish electricity grid in 2022 — location-based assessment. MDPI Energies (publikacja recenzowana). DOI: 10.3390/en[w przygotowaniu].
- [22]AIB — Association of Issuing Bodies (2024), European Residual Mix 2024. AIB, Brussels.
- [23]PCA — Polskie Centrum Akredytacji (2025), DACS-01 wyd. 12 — Akredytacja jednostek certyfikujących wyroby. Warszawa, 10.10.2025.
Dokument MET-002:2026 jest publikowany na licencji CC BY 4.0.
Zgłoszenia errat: info@epd.org.pl.
Status DOI: nie podano przez Zenodo (CERN/OpenAIRE) — format docelowy
10.5281/zenodo.XXXXXXX;
numer zostanie tu uzupełniony po publikacji rekordu.