Beton to najpowszechniej stosowany materiał budowlany na świecie — i jeden z największych emitentów CO₂ w sektorze budowlanym. Jednak pytanie ile dokładnie emituje beton wyprodukowany w Polsce ma różne odpowiedzi w zależności od tego, skąd pochodzi przyjęta baza danych LCI.
W tym artykule przechodzimy krok po kroku przez wytwórnię betonu towarowego klasy C30/37, identyfikujemy hot-spoty emisyjne i pokazujemy, jak wybór danych — generycznych europejskich versus poLCA — zmienia końcowy wynik GWP.
GWP betonu C30/37
z produkcji cementu
generycznych EU
miks PL (KOBiZE)
Wytwórnia betonu — gdzie powstają emisje?
Najedź kursorem lub kliknij punkt, aby zobaczyć dane emisyjne
Hot-spot nr 1: cement i klinkier (74% GWP)
Zdecydowanie dominującym źródłem emisji w betonie jest cement — a konkretnie klinkier portlandzki, który stanowi jego główny składnik. Produkcja klinkieru generuje emisje CO₂ dwoma drogami:
- Kalcynacja wapienia — rozkład CaCO₃ → CaO + CO₂ jest procesem nieuchronnym chemicznie i odpowiada za ok. 60% emisji z tej fazy (ok. 525 kg CO₂/t klinkieru)
- Spalanie paliw w piecu obrotowym — odpowiada za pozostałe ~40%
Polskie cementownie osiągają wskaźnik udziału paliw alternatywnych (AFR) na poziomie 70–80%, podczas gdy średnia europejska wynosi 56%. Oznacza to, że przy stosowaniu danych generycznych Ecoinvent dla Polski — emisje z fazy paliwowej są zawyżone, co paradoksalnie karze polskich producentów za inwestycje w nowoczesne instalacje do spalania odpadów.
Hot-spot nr 2: energia elektryczna w węźle (13% GWP)
Mieszalnik betonomieszarni, podajniki ślimakowe, systemy ważące i sterowanie — wszystko to pobiera energię elektryczną. W typowej wytwórni betonu towarowego zużycie energii elektrycznej wynosi 3–6 kWh/m³ betonu.
Przy polskim wskaźniku KOBiZE 2024 wynoszącym 597 kg CO₂/MWh (wobec ~210 kg dla średniej EU), każda MWh zużytej energii generuje niemal trzykrotnie więcej emisji niż wynikałoby z danych generycznych. Dla wytwórni produkującej 50 000 m³/rok oznacza to różnicę rzędu 150–250 t CO₂/rok w porównaniu z wynikiem opartym na Ecoinvent EU.
Hot-spot nr 3: transport surowców (7% GWP)
Cement dostarczany jest do silosów wytwórni ciężarówkami (zazwyczaj auto-silosami). Kruszywo — wywrotkami. Średnie odległości dla typowej polskiej wytwórni betonu:
| Surowiec | Śr. dystans [km] | Typ pojazdu | Emisja [kg CO₂/t·km] | Udział w GWP betonu |
|---|---|---|---|---|
| Cement | 80 | Auto-silos 24t | 0,062 | ~4% |
| Kruszywo grube | 35 | Wywrotka 22t | 0,058 | ~2% |
| Piasek | 25 | Wywrotka 22t | 0,058 | ~1% |
| Domieszki | 150 | Furgon 3,5t | 0,198 | <1% |
Wskaźniki emisji transportu wg EN 16258:2012, euro VI. Kalkulator modułu A4 dostępny w narzędziach poLCA.
Podział GWP betonu C30/37
Udział procentowy procesów · dane poLCA KOBiZE 2024
Jak duży jest błąd przy danych generycznych?
Porównując wynik LCA dla polskiego betonu C30/37 oparty na danych poLCA z wynikiem opartym na Ecoinvent 3.10 (mix europejski), uzyskujemy różnicę na poziomie +18% przy zastosowaniu danych poLCA. Wynik wyższy — bo polska energetyka jest droższa węglowo niż europejska średnia.
Oznacza to, że producent betonu w Polsce, który sporządza EPD na podstawie Ecoinvent EU, oficjalnie deklaruje niższy ślad węglowy niż wynosi rzeczywistość. To problem nie tylko formalny — przy benchmarkach regulacyjnych CPR 2024/3110 i wymaganiach LEED/BREEAM może to prowadzić do błędnych decyzji projektowych.
Kalkulator: wzór na GWP betonu w Polsce
Uproszczone równanie dla modułu A1–A3 betonu towarowego:
mcem — masa cementu [kg/m³] · typowo 300–380 kg
EFklinkier — wskaźnik emisji klinkieru PL [kg CO₂e/kg] · poLCA: 0,825
Eel — energia elektryczna [MWh/m³] · typowo 0,004–0,006
0,597 — wskaźnik KOBiZE 2024 [t CO₂/MWh]
d — dystans transportu [km]
0,0561 — wskaźnik gazu ziemnego [kg CO₂/MJ]
Wnioski praktyczne
- Klinkier to dominanta — optymalizacja receptury (zmniejszenie wskaźnika w/c, stosowanie cementów z dodatkami CEM II/B, CEM III) ma największy efekt na GWP.
- Energia elektryczna ma znaczenie — w Polsce dwukrotnie większe niż wynikałoby z danych generycznych. Gwarancje Pochodzenia to skuteczny instrument redukcji GWP w EPD.
- Transport jest drugorzędny — nawet podwojenie odległości dostaw zmienia GWP o <5%. Nie jest priorytetem optymalizacyjnym.
- Dane generyczne zaniżają wynik — każde EPD dla polskiego betonu oparte na Ecoinvent EU jest niezgodne z zasadą proximity ISO 14044 i może nie spełniać wymagań audytu w ramach CPR 2024/3110.
Źródła: KOBiZE, „Wskaźniki emisyjności CO₂, SO₂, NOₓ, CO i pyłu całkowitego dla energii elektrycznej na potrzeby raportowania w EU ETS" (dane za 2023, opubl. 2024) · EN 15804+A2:2019 · ISO 14044:2006 · Ecoinvent 3.10 · dane własne poLCA dla klinkieru PL.
